Een echt huis is nu geen optie

Miljoenen Brazilianen kunnen geen huis meer betalen // Ze zoeken daarom hun toevlucht tot provisorische barakken // Hopelijk is het tijdelijk

In de ‘bezetting’ Nova Palestina wonen achtduizend families in barakken. Foto EPA

Ze moet een kilometer lopen om water te halen, een aansluiting op de riolering is er niet en in de provisorische barakken wonen tienduizenden mensen op een kluitje. Toch had de Braziliaanse Luciana Aperecida Lima Santiago (33) nergens anders willen wonen dan in Nova Palestina, Nieuw Palestina.

„Het is de weg naar een betere toekomst”, zegt de moeder van vijf die haar kinderen tijdelijk achterliet. „Uiteindelijk hoop ik op een echt huis.” Samen met achtduizend families woont Santiago in het tentenkamp Nova Palestina. Ze bouwden hun onderkomens op een braakliggend terrein in een zuidelijke buitenwijk van São Paulo. De uitdijende stad met twaalf miljoen inwoners is zo groot dat de reis ernaartoe vanaf het stadscentrum zo’n twee uur kost met het overvolle openbaar vervoer. De groep bezet het terrein uit protest tegen de stijgende huizenprijzen in de Braziliaanse metropool.

Langs stoffige, maar symmetrisch aangelegde paden staan duizenden tenten, door de bewoners zelf gebouwd. Sommige mensen verblijven alleen overdag in het kamp, anderen slapen er al maanden. Zoals Santiago, die een huurhuis niet kan betalen. Een woning in de verre periferie die groot genoeg is voor haar en haar kinderen kost maandelijks net iets minder dan het minimumloon (220 euro per maand) dekt. Voor eten blijft dan nagenoeg niets over.

Al zeker 600 ‘bezettingen’

De bezetting, zoals de bewoners het kamp steevast noemen, is een initiatief van de MTST, de beweging van arbeiders zonder dak boven hun hoofd. Het is de grootste van vele bewegingen die opkomen voor de belangen van daklozen en de groeiende groep Brazilianen die hun huis dreigen te verliezen.

Dat waren volgens het ministerie van Steden bijna zeven miljoen families aan het einde van 2010. De MTST vangt daarvan een fractie op, door bezettingen op zeker zeshonderd stukken land in de deelstaat São Paulo. Volgens schattingen van de gemeente São Paulo zijn er bovendien ruim 4.000 krakers in leegstaande gebouwen in het centrum van de stad.

Sinds afgelopen zomer bezet de MTST vier plekken in São Paulo. Naast Nova Palestina is er Faixa de Gaza, de Gazastrook. „Beide namen zijn bedacht door een kameraad met Arabische wortels”, verklaart Ana Paula Ribeiro (30), een van de ‘militanten’ van de beweging, die zich in communistische termen uitlaat.

Ik hoop dat dit tijdelijk is

Net zoals Nova Palestina is de ‘Gazastrook’ een goed georganiseerd kamp waar de bewoners in groepen zijn opgedeeld. „Sommigen koken, anderen halen het eten”, vertelt Valdecir João de Oliveiro (47) in Faixa de Gaza, terwijl hij een houten paal stut om zijn barak te verstevigen. „Iedere avond vergaderen we op het centrale plein”, zegt hij. „We beslissen over de bestuurlijke indeling van het kamp, de dagelijkse taakverdeling.”

Metselaar Michel Trindade kon altijd prima wonen, vertelt de 31-jarige voor zijn barak, maar de laatste jaren werd het moeilijk. Voor een huurhuis dat hij kon betalen werd hij de periferie in gedwongen. Steeds verder weg van zijn werk.

„Deze speculaties zijn helemaal niet goed voor Brazilië, ze helpen ons allemaal de vernieling in”, zegt de man. „We hebben het aardig voor elkaar, maar een fikse bui en het verandert in een modderpoel. Ik hoop van harte dat dit tentenkamp tijdelijk is.”

In reactie op de bezettingen en het nijpende woningentekort, zegde de burgemeester van São Paulo al eerder toe de komende vier jaar 55.000 nieuwe woningen te bouwen. „Een mooie belofte, maar ik geloof er niets van”, reageert de militante Ana Paula. „Bovendien is het veel te weinig om het tekort te vullen.”

Ze kijkt vastberaden. „Dit is daarom zeker niet de laatste bezetting die wij doen in de stad.”

    • Floor Boon