Doden met ‘onze’ data – mag dat?

Drones inzetten bij liquidaties is juridisch omstreden. D66 wil meer weten over het gebruik van Nederlandse data door de VS. „Moeten we die wel afstaan?”

Amper een maand geleden bezocht de Pakistaanse Karim Khan het Nederlandse parlement. Khan verloor in 2009 zijn zoon en zijn broer door een raket, afschoten door een onbemand vliegtuig, een zogeheten drone. Sindsdien probeert hij aandacht te krijgen voor de Amerikaanse inzet van drones in onder meer Pakistan. Daarbij vallen veel burgerslachtoffers. Kamerleden luisterden met belangstelling naar het verhaal.

Dit weekend onthulde deze krant dat Nederlandse inlichtingen een belangrijke rol spelen bij Amerikaanse acties tegen terreurnetwerken in de Hoorn van Afrika. Daarbij liquideren de Amerikanen ook verdachte terroristen met drones. Defensie kan niet uitsluiten dat bij de drone-aanvallen ook Nederlandse inlichtingen zijn gebruikt. Draagt Nederland actief bij aan onrechtmatige Amerikaanse operaties?

D66-leider Pechtold vindt dat liquidatie van tegenstanders niet past in het Nederlandse rechtssysteem. Hij zei dat dit weekeind bij radiozender BNR. „Zeker niet als daarbij ook nog burgerslachtoffers vallen.” Hij wil dat het delen van inlichtingen met de NSA wordt heroverwogen. „Moeten we die data wel afstaan aan de Amerikanen als ze er dingen mee doen die niet passen in ons rechtsstelsel?”

Het kabinet is terughoudend. Minister Timmermans (Buitenlandse Zaken, PvdA) zei eerder dat hij niet kon verifiëren of de Amerikanen daadwerkelijk drones gebruiken in Somalië. De Amerikanen zelf bevestigen in openbare bronnen de aanvallen sinds 2011. Ook over de rechtmatigheid liet Timmermans zich niet uit. De minister: „De VS doen geen mededelingen over de precieze afwegingen die gemaakt worden en het is derhalve niet mogelijk een oordeel te vellen over de rechtmatigheid van individuele drone-aanvallen.”

Om meer duidelijkheid te krijgen over de rechtmatigheid, vroeg de Kamer vorig jaar de onafhankelijke volkenrechtelijke commissie CAVV onderzoek te doen naar de inzet van drones. Kern van haar advies: drones mogen worden gebruikt om buiten het eigen grondgebied vijandelijke strijders in een gewapend conflict aan te vallen, mits hiervoor een erkende rechtsbasis bestaat.

Karel Koster, buitenlanddeskundige van het wetenschappelijk bureau van de SP, is al jaren zeer kritisch over de Amerikaanse drone-aanvallen. Hij vindt dat een erkende rechtsbasis in Somalië ontbreekt. Koster: „In Somalië is geen sprake van een door de VN gemandateerde oorlogssituatie, noch is mij bekend dat de erkende regering toestemming heeft verleend.” Dat maakt de Nederlandse bijdrage in zijn ogen strafbaar. Koster: „De conclusie is dat Nederlandse inlichtingen kunnen worden gebruikt voor illegale drone-aanvallen.”

De volkenrechtelijke commissie ging ook specifiek in op de bijdrage die inlichtingen hebben bij het identificeren van doelwitten. „Het delen van geheime informatie over individuen door een derde staat kan in bepaalde omstandigheden leiden tot (...) aansprakelijkheid indien deze informatie gebruikt wordt voor het op onrechtmatige wijze gericht uitschakelen van een persoon.”

Lambèr Royakkers, universitair hoofddocent ethiek en techniek in Eindhoven, roept Nederland op stelling te nemen tegen het Amerikaanse drone-programma. Hij waarschuwt dat de liquidaties kunnen leiden tot uitholling van het internationaal recht. „Het wordt tijd dat de internationale gemeenschap zorgt dat de VS verantwoording afleggen voor hun drone-programma.” Verschillende politieke partijen vroegen dit weekend meer openheid over het delen van inlichtingen met de Amerikaanse NSA.

    • Huib Modderkolk
    • Steven Derix