Opinie

    • Ellen de Bruin

Wat is er leuk aan droevige films?

Psychologie Ellen de Bruin

Een droevige film maakt droevig. En droevig zijn is niet leuk, maar toch kijken we graag naar droevige films. Waarom?

Hoe zou je je voelen als je achter elkaar 19 filmfragmenten van 1 à 2 minuten lang te zien zou krijgen, waarin telkens een personage of een aantal personages geïnformeerd werd over de dood van een geliefd medepersonage? Ik zou eerlijk gezegd de slappe lach krijgen. Hoe zou er nú weer iemand zijn overleden? Hoe zou het slechte nieuws dit keer gebracht worden? Hoe overtuigend zou déze acteur kunnen huilen? Ik zou onderuitgezakt grijnzend op dat soort dingen gaan letten.

Dus is het maar goed dat ik geen proefpersoon was in het nieuwe onderzoek van vijf Duitse psychologen naar ‘het dilemma van de droevige film’ (Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts, 3 maart online). Het dilemma van de droevige film, dat is: een droevige film maakt de kijker droevig, droevig zijn is niet leuk, maar toch kijken kijkers graag naar droevige films. Waarom doen ze dat?

Om die vraag te beantwoorden, haalden de psychologen 76 Duitse cinefielen van alle leeftijden (althans, 18-69 jaar) een paar keer naar een bioscoop, waar ze hun een hele serie ‘ik heb slecht nieuws, die-en-die is dood’-fragmenten lieten zien. Uit allerlei soorten films: van oorlogsfilm Saving Private Ryan tot arthousemovie La stanza del figlio en van SF-drama Aliens tot actie-blockbuster The Bourne Ultimatum. Na elk filmfragmentje ging het zaallicht aan en moesten de deelnemers een paar vragen beantwoorden – misschien dat die interrupties dus de slappe lach tegenhielden, maar misschien waren het ook gewoon heel serieuze mensen, niet te beroerd om de wetenschap een handje vooruit te helpen.

Want de wetenschap zat al met minstens vijf theorieën over de bekoring van droevige films. Misschien helpt droefheid in het midden van een film om meer van een eventuele goede afloop te genieten. Misschien voelt het op een metaniveau (in de gevoelens die we óver onze emoties hebben) goed dat we droevig zijn als we iemand zien lijden. Misschien is filmtragiek een prettig veilige manier om onze eigen doodsangsten te verkennen. Misschien maakt droefheid een film zo realistisch dat die film ons extra sterk meesleept. Misschien geeft een droeve film ons het gevoel dat het leven, oké, niet opgewekt, maar wel betekenisvol is.

En dan hebben deze Duitsers het nog niet eens over de mogelijkheid dat we een film goed vinden juist omdat die erin slaagt om ons verdrietig te maken: ‘wat is dát goed gedaan’. Of dat we ons door een droevige film verbonden kunnen voelen met andere mensen, die vergelijkbare gevoelens hebben als wij.

Maar ja, de Duitsers hadden al een eigen hypothese (we zitten nu op acht, als ik goed tel), waar ze in hun onderzoek ook steun voor vonden: mensen vinden het prettig om geroerd of geraakt te worden. Positieve ervaringen kunnen mensen ook raken: een vriend zien trouwen, je kind zien dansen. Maar droefheid raakt intenser. En droefheid ingebed in de veilige context van ‘het is maar film’ wordt een lekker gemengd gevoel, zoals nostalgie dat ook kan zijn, of kippenvel bij muziek.

En geraakt worden is – hier halen de Duitsers de Nederlandse mediapsycholoog Ed Tan aan – moeilijk te combineren met actie. Om geraakt te worden, moet je een getuige zijn. Zitten en kijken naar een lekker droevige film, bijvoorbeeld, dat is zo’n beetje het enige wat erop zit.

    • Ellen de Bruin