Twee zielen, één taal

Een cadeau voor het jonge paar: adviezen van langgetrouwden.

Foto studio NRC

Het begint met dezelfde interesses, gelijkwaardigheid en elkaar zo nu en dan ongezouten de waarheid zeggen”, zegt schrijfster Imme Dros (77). Ze is 55 jaar samen met illustrator Harrie Geelen. Hij komt uit Limburg, zij van Texel, een grotere afstand bestaat in Nederland nauwelijks. Hij was een keurige, katholieke jongen in een overhemd en zij een excentrieke meid met netkousen. „En toch waren we twee zielen die dezelfde taal spraken. We hielden allebei van dingen maken, we hielden allebei van toneel, theater, taal. En ik durfde ook gewoon tegen hem te zeggen: wat je nu hebt gemaakt, vind ik niets. Ik dacht altijd: dan is ’ie maar kwaad. En hij kon het van zich af laten glijden. Belangrijk is ook: we gaven elkaar altijd de vrijheid een eigen leven te leiden.”

Een goed huwelijk betekent niet dat je elkaar nooit achter het behang wilt plakken, legt Dros uit. Maar tussen de echtelieden bestaat wel iets onveranderlijks, iets wat altijd hetzelfde blijft en wat ze moeilijk kan beschrijven. „Vondel heeft het over ‘twee zielen, gloeiende aaneen gesmeed’. Twee mensen die qua ziel en geest met elkaar versmolten zijn.”

Maar hoe krijg je dat voor elkaar? Is dat iets wat je kunt opbouwen? Daarover is Dros snel uitgepraat: „Het is puur geluk en toeval dat je iemand tegen het lijf loopt met wie je je zo verbonden voelt. En dan moet je hem ook nog eens aantrekkelijk vinden. Je kunt zielsverwanten zijn, maar als je iemand niet aantrekkelijk vindt, blijft het bij vriendschap.”

Is het fysieke aspect inderdaad zo belangrijk? We vragen het aan arts/schrijver Ivan Wolffers, die al 43 jaar samen is met schrijfster Marion Bloem, een opvallend mooie vrouw. „Ja, natuurlijk”, zegt hij. „Fysieke aantrekkingskracht speelt een belangrijke rol. Soms komt ze de trap aflopen, en ben ik na al die jaren weer verrast. Maar meestal zie ik alleen wie ze is, zie ik haar gewoon als Marion. Fysieke aantrekkingskracht is leuk, maar pas als je met elkaar praat en ziet wat je allemaal deelt, kan er echt liefde ontstaan.”

Verwachtingen

Volgens Wolffers zijn de verwachtingen waarmee je een relatie in stapt van doorslaggevend belang voor het slagen ervan. „Als je hooggespannen verwachtingen hebt waar niemand aan kan voldoen, is het huwelijk gedoemd te mislukken. Ooit was het huwelijk vooral een economische eenheid. Er was weinig vuurwerk in de emotionele sfeer nodig, want dat verwachtten de echtelieden ook niet van elkaar. Dat bleek vaak goed te gaan. De verwachtingen werden hoger gespannen toen in de negentiende eeuw het romantische liefdesideaal zijn entree maakte.”

„En tegenwoordig hebben we weer andere verwachtingen, nu vrouwen werken moet het huwelijk vooral een plek zijn waar twee mensen zichzelf ontwikkelen. Ik denk dat dat nu een heel belangrijke voorwaarde is voor een goed huwelijk: respect voor iemands ontwikkeling. Dat hebben Marion en ik altijd gehad. Wij hebben elkaar altijd geholpen. Maar denk niet dat het allemaal ideaal is geweest. Ons huwelijk heeft zware tijden gekend. Dat ik prostaatkanker kreeg, heeft een zware wissel op ons liefdesleven getrokken. Als je alleen op de korte termijn denkt, kan je relatie daaraan kapot gaan. Maar je moet naar de langere termijn kijken. Marion en ik hebben dezelfde dromen, ik denk dat dat de basis voor een langdurige relatie is.”

Aan lang niet alle duurzame relaties ligt gelijkgestemdheid ten grondslag. Filmproducenten Matthijs en Guurtje van Heijningen laten ’s ochtends per telefoon vanuit hun echtelijk bed weten dat zij totaal anders in het leven staan. En dat dat de reden is waarom zij na 43 jaar samenwonen en intensief samenwerken nog steeds bij elkaar zijn.

Hij: „Als je dezelfde smaak hebt, dan werkt dat juist tegen. Als je dezelfde dingen leuk vindt, dan slaat de verveling toe. Als je tegengesteld bent qua karakter, dan blijft de relatie interessant, want dan moet je elkaar proberen te overtuigen. Mijn raad is: wees vooral niet gelijk gestemd.’’

Zij: „Ik ben van het harmoniemodel. Matthijs is juist een conflicttype. Omdat ik niet van ruzie houd, ga ik ver in me aanpassen. Er zijn zeker dingen die mij in deze relatie zijn tegengevallen. Matthijs had als vader bijvoorbeeld vaak een houding van: ‘mag dit aan mij voorbij gaan?’. Maar wat erg hielp was dat we een fantastisch leven samen hadden: we hebben samen heel hard gewerkt en veel succes gehad.” Hij: „Het draait allemaal om aardig voor elkaar zijn, praten, lachen, vrijen, leuke dingen doen.”

Huishoudster

„Humor, daar draait het om. We lachen om elkaars makken nu we ouder worden, en dat is heerlijk”, zegt beeldhouwer Maja van Hall, terwijl ze samen met haar man Eylard thee zit te drinken op de bank. Ze zijn 54 jaar bij elkaar en dat zijn bewogen jaren geweest. Hij: „Wij hadden in het begin een heel traditioneel huwelijk, waarin ik het normaal vond om tachtig uur te werken en het huishouden aan haar over te laten.” Zij: „Ik moest hem duidelijk maken dat ik niet de huishoudster was. Dat leverde pittige gesprekken op.”

Hun huwelijk overleefde het, het overleefde zelfs het verlies van een kind, wat bij andere echtparen niet zelden tot een scheiding leidt. Zij: „Na de dood van onze dochter hebben we elkaar vrij gelaten in hoe we het verdriet beleefden.” Hij: „Je moet respecteren dat de ander anders omgaat met het verdriet.” Zij: „Ik denk dat dat het belangrijkste is in een huwelijk: dat je de ander helemaal vrij laat in wat hij wil zijn. Je moet elkaar ruim baan geven.” Hij: „Het gaat om respect voor elkaar. En vertrouwen. En je moet nooit vergeten dat een goed huwelijk niet altijd over rozen gaat. Als mensen zeggen dat ze nooit ruzie hebben, vertrouw ik het niet. Dan moet je dus dingen van elkaar slikken, dan leg je jezelf beperkingen op.”

Hun kleindochter Maura is de kamer binnengekomen en blijkt zo haar eigen visie te hebben op de reden waarom haar grootouders al zo lang bij elkaar zijn. „Jullie zijn gewoon regelmatig Oost-Indisch doof als de ander iets zegt wat je niet bevalt. Dan zegt Eylo iets wat Maja niet leuk vindt en dan zegt ze: ‘Wat zullen we eten vandaag?’”

    • Renate van der Zee
    • Tekst