Serieuze sancties

De landen van de Europese Unie mogen sterk uiteenlopende belangen hebben in hun relaties met Rusland, toch zijn ze het donderdag eens geworden over een eerste serie serieuze sancties. Daarmee logenstraften ze – in elk geval in deze kwestie – het alom klinkende geweeklaag over de zwakte en verdeeldheid van de Unie. Op hun top in Brussel hebben de staatshoofden en regeringsleiders geloofwaardige strafmaatregelen gesteld tegenover de onrechtmatige interventie in Oekraïne, en de dreigende annexatie van de Krim.

Sommige sancties gaan direct in, zoals de opschorting van het overleg over versoepeling van de visumregels voor Russen, iets waar in Rusland al jaren naar wordt uitgekeken. Andere sancties zijn in voorbereiding, zoals reisbeperkingen voor Russische functionarissen die betrokken zijn bij de operatie in de Krim. En weer andere zijn alleen nog maar een dreigement, zoals de verregaande maatregel om Russische banken af te snijden van het internationale betalingsverkeer.

Dit pakket heeft in Moskou geen grote schok teweeggebracht. Maar negeren kan Rusland dit niet, daarvoor kunnen de gevolgen voor de Russische leiders, de economie en de stemming in het land te groot zijn. Het dreigement van stapsgewijze escalatie van de sancties strookt met de terechte wens van de EU Moskou niet alleen te straffen, maar ook te bewegen tot verandering van zijn gedrag.

De NAVO maakt terecht geen aanstalten met militaire middelen te trachten de voldongen feiten op de Krim ongedaan te maken. Oekraïne is geen NAVO-lid, en het bondgenootschap is dus niet verplicht het land te hulp te komen. Bovendien moet iedere militaire escalatie nu dringend worden vermeden.

Wat de Russische invasie extra onverantwoordelijk maakt, is dat de tegenstellingen tussen de bevolkingsgroepen erdoor zijn aangewakkerd – op de Krim, maar ook in de rest van het land. De geschiedenis laat zien hoe bloedig dat kan eindigen.

Juist omdat Oekraïne een verdeeld land is kan geen heil verwacht worden van een oplossing waarbij één van beide groepen de ander buitenspel zet. Om een scheuring van het land te voorkomen moet de regering in Kiev een koers uitzetten waarin beide groepen zich kunnen vinden. Het is cruciaal dat de Oekraïense burgers dat beseffen - en dat zowel Rusland als het Westen dat eveneens accepteren. Een oplossing is niet goed denkbaar als de Krim wordt opgeslokt door Rusland. Evenmin is een oplossing voorstelbaar als Oekraïne deel gaat uitmaken van de NAVO. Het Westen moet geen valse verwachtingen wekken. Nauwere samenwerking met de EU moet mogelijk zijn, maar toetreding zit er de komende decennia niet in. En de NAVO zou lidmaatschap van Oekraïne niet meer moeten nastreven.