Nederlandse data mogelijk gebruikt bij drone-aanvallen

Nederlandse geheime diensten delen veel meer metadata met de NSA dan tot nu toe bekend was. De VS gebruiken die data waarschijnlijk ook voor liquidaties met drones.

Telecommunicatie die door de militaire inlichtingendienst MIVD is onderschept, speelt een belangrijke rol bij Amerikaanse anti-terreuroperaties in de Hoorn van Afrika. Dat blijkt uit documenten van klokkenluider Edward Snowden, die zijn ingezien door deze krant. Bij deze acties in Somalië liquideren de Amerikanen ook terrorismeverdachten met onbemande vliegtuigen, zogeheten drones. Defensie kan niet uitsluiten dat Nederlandse inlichtingen hierbij worden gebruikt.

Overheidsbronnen bevestigen dat Nederlandse inlichtingendiensten al sinds 2006 structureel onderschepte telecommunicatie uitwisselen met de Amerikaanse NSA. Het gaat hierbij om zogeheten metadata van vele tientallen miljoenen telefoongesprekken, faxen, en sms’jes.

De afgelopen maanden ontstond in Nederland grote commotie rond de herkomst van data over 1,8 miljoen telefoongesprekken die in Nederland waren onderschept. Vorige maand moest minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) erkennen dat deze telefoondata door Nederland zelf zijn verzameld en gedeeld met de Amerikaanse NSA.

Twee nieuwe documenten laten zien dat een groot deel van de Nederlandse inspanningen gericht is op Somalië. De MIVD onderschepte de afgelopen jaren vanuit het Friese Burum vele miljoenen telefoongesprekken van Somaliërs. Deze data deelde de dienst met de NSA, onder meer in het kader van de anti-piraterijmissie Ocean Shield. Omgekeerd gaf de NSA speciale interceptietechnologie aan de Nederlanders om op zee inlichtingen te verzamelen. Dankzij deze intensieve samenwerking kon de marine in 2012 een Pakistaans vrachtschip bevrijden van piraten, zo laten de documenten zien.

Een woordvoerder van het ministerie van Defensie zegt dat „inlichtingen een wezenlijke bijdrage hebben geleverd aan het succes van de anti-piraterijmissie voor de kust van Somalië.” Over het gebruik van Nederlandse inlichtingen voor het uitvoeren van drone-aanvallen, zegt de woordvoerder: „Als die data al worden gebruikt, zal dat in zeer beperkte mate zijn.”

De Nederlandse inlichtingen blijken voor de Amerikanen interessant te zijn, laten de documenten zien. Waar de Nederlanders dankzij Burum een goede informatiepositie hebben ten aanzien van Somalië, hebben de Amerikanen dat niet. In een van de documenten schrijft de NSA: „De piraten zijn overgeschakeld naar operaties op het land. De NSA heeft geen toegang tot het lokale [telefoon]netwerk.” De Nederlandse MIVD heeft die toegang wel, aldus de NSA.

Sinds 2011 gebruiken de Amerikanen ook in Somalië drones om leden van de fundamentalistische organisatie Al-Shabaab te liquideren. Dat is internationaal omstreden. De juridische basis voor de acties is wankel en er vallen veel onschuldige slachtoffers bij.

De Amerikaanse ambassade was niet bereikbaar voor commentaar.

    • Huib Modderkolk
    • Steven Derix