Minder geld voor ouders in de bijstand

Een bijstandsmoeder die gaat werken, krijgt extra geld. En anders juist minder. Rutte bezuinigt 500 miljoen op gezinnen.

Eerst was er goed nieuws voor alleenstaande ouders in de bijstand. Als ze kleine kinderen hebben, hoeven ze niet te solliciteren. Met dank aan de ChristenUnie en de SGP verdween voor hen die verplichting uit de nieuwe – en veel strengere – regels voor de bijstand, waar de Tweede Kamer een paar weken geleden mee instemde.

Maar er is geen alleenstaande werkloze met peuters of kleuters die er nu nog blij mee kan zijn. Want er komt óók een nieuwe wet voor alle regelingen en toeslagen voor kinderen, zoals de kinderbijslag en het kindgebonden budget. En die komt hard aan bij alleenstaande vaders en moeders zonder baan: zij verliezen alle extra toeslagen die ze nu krijgen omdat ze in de bijstand zitten. Dat kan zo’n 350 euro per jaar schelen.

Met steun van – ook weer de ChristenUnie en de SGP, en D66 – wil het kabinet- Rutte II alleenstaande ouders stevig stimuleren om op zoek te gaan naar werk. Want wie vanuit de bijstand een baan vindt van minstens 28 uur per week gaat er, door de nieuwe wet, ruim tweeduizend euro per jaar op vooruit. Tot nu toe was dat helemaal anders. Juist voor alleenstaande ouders gold de ‘armoedeval’: als ze een baan kregen, gingen ze er zo’n duizend euro per jaar op achteruit.

Afgelopen week debatteerde de Tweede Kamer erover en volgende week stemt een meerderheid er vóór: van de elf ‘kindregelingen’ die er nu zijn, blijven er vanaf 1 januari 2015 vier over. De kinderbijslag blijft bestaan, net als het kindgebondenbudget voor mensen met lage inkomens – al kom je er minder snel voor in aanmerking dan nu. Ook de kinderopvangtoeslag verandert niet en mensen met kinderen die werken, blijven recht houden op een fiscaal voordeel via de ‘combinatiekorting’.

Kinderbijslag en schoolboeken

De regelingen voor kinderen kosten zo’n 10 miljard euro per jaar. Daar wordt nu ruim 500 miljoen euro op bezuinigd – 600 miljoen euro minder dan eerst de bedoeling was. Rutte II wilde ook fors bezuinigen op de kinderbijslag en er zou een eind komen aan de gratis schoolboeken. Dat ging niet door, na de bemoeienis van D66, ChristenUnie en SGP in het ‘herfstakkoord’ over de begroting.

En zo ontkwamen vooral grote gezinnen met kinderen op de middelbare school aan een flink inkomensverlies. Gezinnen met een gehandicapt kind, waarbij alleen de vader of moeder werkt en de ander voor het kind zorgt, houden recht op een extra aanvulling. En afgelopen week regelden de ChristenUnie en de SGP in de Tweede Kamer ook zo’n aanvulling voor alleenstaanden met gehandicapte kinderen. „Een sympathiek idee”, zei minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken, PvdA).

Wat overblijft: tweeverdieners met een laag inkomen kunnen er flink op achteruitgaan als ze net niet meer in aanmerking komen voor het kindgebonden budget (nu is de grens 26.000 euro per jaar, dat wordt 19.000 euro). Gescheiden ouders die niet zelf kinderbijslag ontvangen maar wel meebetalen voor hun kinderen, raken de extra belastingaftrek voor die kosten kwijt. Het belastingvoordeel voor ouderschapsverlof verdwijnt ook.

In het herfstakkoord veranderde verder niets voor alleenstaande, werkloze ouders. „Zij betalen de schoolboeken van de mensen met een hoog inkomen”, zegt Tweede Kamerlid Linda Voortman (GroenLinks). In het debat van afgelopen week rekende ze voor wat een bijstandsmoeder kan doen met 350 euro – en straks zo goed als zeker niet meer: de sportclub of zwemlessen betalen, een zomerkamp, bijlessen.

Volgens het Nibud, dat adviseert over de financiën van huishoudens, houden gezinnen in de bijstand nu al nauwelijks geld over voor cadeautjes, sport of uitgaan.

Voortman stelde voor om de kinderbijslag af te schaffen voor wie meer verdient dan 140.000 euro per jaar, het salaris van een minister. Dat geld kon dan gebruikt worden voor kinderen in arme gezinnen.

Asscher zei: „Bij de kinderbijslag gaat het om solidariteit van mensen zonder kinderen met mensen met kinderen, die meer kosten hebben.” Met het inkomen van ouders had het niets te maken.

En wie kan er tegen zijn dat werken loont voor iemand die aan de bijstand gewend was? „Dat had al veel eerder moeten gebeuren”, zei Tweede Kamerlid Sadet Karabulut (SP). „Maar waarom moeten bijstandsmoeders met jonge kinderen daarvoor bloeden?” Door de economische crisis is er nauwelijks werk voor hen. Karabulut: „Ze zakken door het ijs.”

Minder kinderen in armoede

Asscher verwees naar het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) dat de maatschappelijke gevolgen van de nieuwe wet onderzocht. Volgens hem was de conclusie dat er „slechts marginale effecten in de zin van armoede en sociale uitsluiting zullen zijn”. En dan was nog niet meegerekend dat er ook alleenstaande ouders zullen zijn die werk vinden. „De positieve effecten zullen dus ruimschoots opwegen tegen de negatieve.”

In het SCP-rapport staat: „Bij de uitkeringsgerechtigden die al in armoede verkeren, zal er sprake zijn van een verdieping van die armoede.” Alleenstaande ouders met bijstand gaan er 2 tot 4 procent op achteruit. Daar staat tegenover, schrijft het SCP, dat een aantal alleenstaande ouders met werk door de nieuwe regels boven de armoedegrens zal uitkomen. En dan: „Doordat het aantal alleenstaande ouders met een baan groter is dan het aantal met een bijstandsuitkering, zijn er relatief veel kinderen die hiervan profiteren.”

Het CDA steunde de afgelopen weken ingrijpende wetten van Rutte II: de Participatiewet, de strengere regels voor de bijstand en de wet over het ontslagrecht en een kortere ww. Maar de partij stemt tegen de bezuinigingen op kindertoeslagen. Kamerlid Pieter Heerma vindt dat de kinderbijslag weer moet meestijgen met de prijzen. Hij kwam fel op voor de belangen van – meestal – gescheiden vaders die zonder belastingaftrek soms honderden euro’s per maand kwijtraken. En het CDA vindt het geen goed idee dat minder gezinnen in aanmerking komen voor het kindgebonden budget.

Duitsland, zegt Heerma, heeft ontdekt hoe belangrijk gezinnen zijn – en hoe riskant het is als het geboortecijfer daalt. „Gezinnen zijn de ruggengraat van onze economie. Daar moet je zuinig op zijn en niet zuinigjes mee omgaan.” Over een paar jaar keert de wal het schip, zegt hij. „Dan zullen we erkennen hoe belangrijk het is om gezinnen te ondersteunen. En dan zeg ik: I told you so.”

    • Petra de Koning