Merkel belt Poetin dagelijks

Berlijn is de centrale meldkamer tussen Moskou en Washington. Dat Poetin en Merkel elkaar goed kennen, speelt een belangrijke rol.

Na een week crisis op de Krim kristalliseert de rol uit die de Duitse regering speelt: die van centrale regelkamer tussen Washington en Moskou. Daarbij is het verschil tussen de Amerikaanse reactie en die van Duitsland kenmerkend: Obama stuurde als reactie op de Russische manoeuvres op de Krim extra gevechtsvliegtuigen naar Polen. Merkel bood medische hulp aan voor de slachtoffers van de gewelddadigheden de afgelopen weken rond Maidan in Kiev.

De crisis werd gisteren door vice-bondskanselier Sigmar Gabriel (SPD) „de zwaarste sinds tientallen jaren” genoemd. Tegelijkertijd kan worden vastgesteld dat Russische annexatie van het schiereiland een reality check is geweest voor de Duitse regering. Het lijkt wel of de veel gesmade GroKo (Grote Coalitie) tussen de christen-democratische CDU/CSU en de sociaal-democratische SPD plots alle onderlinge vetes is vergeten. Opmerkelijk is ook dat bondskanselier Angela Merkel niet langer een one womanshow opvoert op het internationale toneel. Samen met minister Frank-Walter Steinmeier (Buitenlandse Zaken, SPD) en Sigmar Gabriel, die behalve vice-bondskanselier ook minister van Sociale Zaken is, vormt Angela Merkel een geoliede drietact motor in de diplomatieke inspanningen van Duitsland om de spanningen rond de Krim te deëscaleren.

Merkel telefoneert dagelijks met Obama en Poetin. Daarbij is het van belang dat zij in Moskou niet wordt gezien als de buikspreekpop van de Amerikaanse president. Poetin en Merkel kennen elkaar al zo lang als zij beiden regeringsleiders zijn in hun land. Merkel kan rechtstreeks met Poetin communiceren in het Russisch, wat de kans op misverstanden verkleint. Poetin, die als KGB officier enige jaren in Duitsland was gestationeerd, kan zich ook uitstekend verstaanbaar maken in het Duits. In crises als deze rond Oekraïne is dat persoonlijke element niet onbelangrijk.

Dat geldt ook voor Frank-Walter Steinmeier die in het eerste kabinet-Merkel al eens minister van Buitenlandse Zaken was, en dus evenmin een onbekende is voor het Kremlin. Daarbij was Steinmeier de beoogde kroonprins van oud-bondskanselier Gerhard Schröder, die zeer warme persoonlijke banden onderhoudt met Poetin, zoals ook weer blijkt uit zijn boek Klare Worter (Duidelijke taal) dat vorige week verscheen. Daarin benadrukt Schröder het belang van toenadering te blijven zoeken tot Rusland. „Europa staat voor de keus: of het wordt onbetekenend of het verplaatst zich door opname van Turkije in de Unie aan de ene kant en een associatieverdrag met Rusland aan de andere kant naar het niveau van de Verenigde Staten.”

Daarbij moet bedacht worden dat dit niet zomaar de woorden zijn van een ex-politicus. Schröder is op de achtergrond nauw betrokken bij de huidige crisis. Dat bleek toen Sigmar Gabriel afgelopen week de afweging moest maken of een voorgenomen kennismakingsbezoek in Moskou wel door moest gaan, in het licht van de crisis op de Krim. De Frankfurter Rundschau meldt dat Gabriel Schröder geraadpleegd heeft en dat diens advies (en dat van Merkel en Steinmeier) was: vooral gaan, omdat Duitsland alle gesprekskanalen wil benutten om Poetin er van te doordringen dat hij aan de onderhandelingstafel moet plaatsnemen.

En zo belandde Gabriel, die eigenlijk had willen praten over gas en auto's, donderdag op prive-audiëntie bij Poetin waar hij werd onthaald op reuzelkoekjes en gevulde pannekoeken. Zo meldde de verslaggever van boulevardkrant Bild die met Gabriel meereisde.

Terwijl Washington donderdag de eerste sancties tegen Moskou afkondigde en men in Brussel sprak over Europese strafmaatregelen, praatte Gabriel nog eens met Poetin over de onderlinge belangen. Voor Duitsland draait het in deze crisis niet alleen om volkenrechtelijke abstracties. In Rusland hebben circa zesduizend Duitse bedrijven ongeveer twintig miljard euro geïnvesteerd. Driehonderdduizend Duitse banen zijn daarmee gemoeid, noteert de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Bij verdere escalatie van het conflict kan de economie van beide landen zware averij oplopen.

Niet duidelijk is achteraf of de missie van Gabriel geslaagd kan worden genoemd. Van Amerikaanse zijde is Duitsland verweten te zacht op te treden tegen de Russische annexatie van de Krim. Gabriel leek zich daar tegen te richten toen hij donderdag opmerkte dat het „er niet om gaat of met hard of zacht optreedt. Het gaat erom slim op te treden”.