Column

Europa rommelt zich naar Oekraïense vrede

Wat kreeg Europa er weer van langs, deze week. Die sluwe vos Vladimir Poetin had de Europeanen alle hoeken van de kamer laten zien. Europa was wederom verdeeld, Europa had totaal geen plan. Europa maakte er een zooitje van.

Allemaal waar. En toch is dit precies waarvoor Europa in het leven is geroepen, destijds. We wilden nooit meer leiders die in hun eentje besluiten nemen en naar troepencommandanten doorblaffen, opdat die commandanten even later een buurland binnenvallen. De EU, of de voorloper daarvan, is uitgevonden om te zorgen dat eergevoel, nationale trots, dromen en sentimenten na twee wereldoorlogen niet weer de bovenhand krijgen in de (buitenlandse) politiek. Om te zorgen dat ratio en rechtsorde voortaan een grotere plaats innemen.

Terwijl de Russische president de Krim bezet, roepen de Europeanen vergaderingen bijeen. Regeringsleiders, ministers, diplomaten puzzelen urenlang over woordjes, om een common position te vinden. Het resultaat is vaak een gedrocht: een zin van tien regels of meer. Iedereen komt daar uitgeput uit. Geen wonder. De Polen willen Oekraïne met kracht verdedigen tegen Rusland, omdat ze dan een buffer hebben. De Duitsers willen daar niet van horen: sancties schaden hun exportmachine en energievoorziening. De Zweden stelden deze week voor om EU-waarnemers naar Oekraïne te sturen. Niet doen, riepen anderen meteen, die waarnemers komen de Krim niet in en dan raak je in een situatie verzeild die je wilt voorkomen: de Russen monitoren de Krim en de Europeanen Oekraïne. Zo versterk je bovendien Poetins claim dat Europa aanspraak maakt op Oekraïne. Zíj wilden waarnemers van de VN of OVSE sturen – organisaties waar Rusland wél in zit.

Het is makkelijk om flauw te doen over al die vergaderrondes. En over de hoeveelheid energie en tijd die erin gaat zitten. Ook Poetin heeft hier geen respect voor. Nooit gehad, trouwens. Tijdens topontmoetingen met Europese leiders doet hij verveeld en geïrriteerd. Bondskanselier Merkel sart hij met honden die ze vreest, regeringsleiders geeft hij usb-sticks waar spionagechips in blijken te zitten. De Russische president ziet alles in termen van macht, zegt een betrokkene in Brussel. „Wij spreken die taal niet. Wij hebben het over processen, over afspraken.”

Dat de Europeanen ‘niet doorhadden’ dat Poetin emotioneel wordt als het over Oekraïne gaat, is onzin. In september strafte hij Armenië, dat bijna een handelsakkoord sloot met Brussel. Poetin maakte duidelijk dat hij de Europese onderhandelingen over een handelsakkoord met Kiev zag als een halve annexatie. De Europeanen susten hem. Vergeefs. Ze moeten hem nu ook sussen over de NAVO. Daarin zijn de Amerikanen dominant. Die wilden Oekraïne en Georgië NAVO-lid maken, tot Duitsland er een stokje voor stak. Poetin weet dat Europese legers, behalve de Britse en Franse, weinig voorstellen. Maar hij vertrouwt Washington niet. De Europeanen moeten nu veel vergaderen om te zorgen dat hun stem binnen de NAVO beter strookt met de boodschappen die de EU uitzendt.

„Uiteindelijk biedt dialoog de enige uitweg”, zei EU-chef Herman Van Rompuy deze week. Onze taal is die van handelsbetrekkingen, rechten van minderheden, onafhankelijke rechterlijke macht. De crisis in Oekraïne bewijst: dat ligt ons het beste. Akkoord, je verovert er de wereld niet mee. Het ziet eruit als een rommeltje. En het duurt eindeloos voordat zoveel landen alles kloppend hebben – als ze het al kloppend kúnnen krijgen. Maar dat was nou net het idee.