21 miljoen mensen leven in slavernij

Dat stond op 26 mei in nrc.next.

De aanleiding

Afgelopen zondag won de film 12 Years a Slave de Oscar voor beste film. In de film zie je hoe in het negentiende-eeuwse Amerika mensen als slaaf werden vervoerd, verkocht, fysiek uitgebuit, gemarteld en misbruikt. De Britse filmregisseur Steve McQueen zei tijdens de acceptatiespeech van zijn Oscar dat er vandaag de dag nog 21 miljoen mensen in slavernij leven.

Waar is het op gebaseerd?

Bianca Stigter, de vrouw van McQueen en NRC-collega, vertelt ons dat de 21 miljoen die McQueen noemde afkomstig is van Anti-Slavery International, een NGO die moderne slavernij wil beëindigen. De NGO noemt iemand slaaf als die onder dwang moet werken, als handelbaar goed wordt gekocht of verkocht, of beperkt is in zijn bewegingsvrijheid. De organisatie baseert zich op cijfers van de internationale arbeidsorganisatie ILO. Zij zeggen dat er wereldwijd 20,9, afgerond 21 miljoen, mensen zijn die gedwongen arbeid verrichten. Omdat de meeste slachtoffers nergens gemeld zijn, hebben onderzoekers een rekenmodel ontwikkeld dat op grond van informatie over de gerapporteerde cases schat hoe groot het probleem is.

En, klopt het?

Eenentwintig miljoen mensen die „gedwongen arbeid verrichten”. Het ILO heeft het over extreme vormen van onvrijwillige arbeid. Sommige slachtoffers lenen bijvoorbeeld geld van iemand in ruil voor arbeid. Vervolgens moeten zij jarenlang zeven dagen per week werken zonder van hun schuld af te komen. In andere gevallen worden vrouwen de prostitutie in gedwongen. De woordvoeder van ILO zegt dat dit allemaal vormen zijn van moderne slavernij. Zij sluiten zich aan bij de uitspraak van McQueen. Maar wat vinden de Verenigde Naties?

We spreken met Gulnara Shahinian die door de VN-Mensenrechtenraad is aangesteld als speciale VN-rapporteur moderne slavernij. Klopt de uitspraak van McQueen? Jazeker, zegt ze. „Het zijn er waarschijnlijk nog veel meer.” Ze kan niet met zekerheid zeggen hoeveel omdat de slachtoffers vaak onzichtbaar zijn. Toch blijft ze nieuwe groepen moderne slaven signaleren. Bijvoorbeeld kinderen in Peru die onbetaald en gedwongen in goudmijnen werken. Meisjes in Madagaskar die op hun zevende worden uitgehuwelijkt, verkocht en gedwongen worden te werken.

Er zijn heel veel vormen van moderne slavernij waar we niet van op de hoogte zijn, zegt ze. De slachtoffers hebben vaak geen geboorteakte. Hun bestaan is nergens erkend.

Hoe zit het in Nederland? De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen doet onderzoek naar mensenhandel in Nederland. Mensenhandel wordt hier gezien als moderne vorm van slavernij. De rapporteur begrijpt de uitspraak van McQueen. Hoewel de precieze omvang van deze verborgen misdaad onbekend is, weten we wel dat het om heel veel slachtoffers gaat, zegt ze.

De Nederlandse definitie van mensenhandel is gebaseerd op het VN-Protocol over mensenhandel, het Palermo Protocol uit 2000. Uitbuiting is hier de kern van mensenhandel. Uitbuiting kan zich in de seksindustrie afspelen, bijvoorbeeld wanneer iemand onvrijwillig voor iemand anders in de prostitutie werkt, maar ook in andere economische sectoren. In 2012 werden er in Nederland 1711 mogelijke slachtoffers van moderne slavernij geïdentificeerd.

Maar er is wel een verschil met klassieke slavernij, zegt de rapporteur. Mensen werden vroeger door een eigenaar gekocht of verkocht. Zowel de ILO, VN en de Nederlandse rapporteur vinden de koop en verkoop van een persoon geen vereiste voor moderne slavernij.

Conclusie

Filmregisseur Steve McQueen zei afgelopen zondag dat er 21 miljoen mensen in slavernij leven. Zowel de internationale arbeidsorganisatie als de VN en de Nederlandse Rapporteur van Mensenhandel en Seksueel geweld tegen Kinderen kunnen zich vinden in de uitspraak van McQueen. Exacte cijfers ontbreken, maar experts schatten dat er eerder meer dan minder dan 21 miljoen mensen zijn die in de slavernij werken. Wij beoordelen deze stelling daarom als waar.