Opstelten help ons, we worden bestolen

De minister van Justitie moet het auteursrecht bewaken tegen de mores van zwartlezers in, betogen René Appel en Nelleke Noordervliet.

illustratie angel boligan

Excellentie, in Europa is Nederland samen met Spanje kampioen illegaal downloaden van e-boeken. Onlangs werd bekend dat er tien keer meer e-boeken illegaal worden verkregen dan er e-boeken worden gekocht.

In veel opzichten is Nederland het land van ‘moet kunnen’. Waarom zou je betalen als je het ook gratis kunt krijgen? Er is immers sprake van een ‘vrij internet’. Lezers die vroeger voor hun boeken betaalden, vinden het nu kennelijk vanzelfsprekend om die boeken voor niets te downloaden. Een boek is niet alleen een boek als het van papier is, een boek is een tekst die met veel zorg is gemaakt door een schrijver, die zijn brood ermee wil verdienen.

De illegale downloaders en de mensen die zonder gêne een usb-stick met honderden e-boeken van een ander aannemen, beseffen kennelijk niet dat ze zo’n boek in feite stelen. Wie een boek leent van een vriend of vriendin, leest het ook zonder betalen maar stelt zich niet in het bezit van het werk, dat immers via een eerlijke transactie is verkregen. Dat is niet het geval wanneer iemand een boek kaapt en dat uploadt en wanneer een ander dat weer downloadt. Dat een belangrijk doorgeefluik van gratis e-boeken The Pirate Bay heet, is veelzeggend. Terwijl Europese landen hun uiterste best doen om fysieke piraterij voor de Somalische kust te bestrijden, bestaat en bloeit de digitale piraterij nog altijd en wordt die voor een groot deel ongemoeid gelaten.

De boekenwereld is de dupe van deze situatie: schrijvers, uitgevers en boekhandelaren zien hun inkomsten hard achteruitgaan. Uiteraard draagt ‘de crisis’ daaraan ook schuld, evenals de ontlezing, die onder meer het gevolg is van de populariteit van games en tv-series. Daar moeten we misschien ook wat aan doen, maar aan een misdrijf moet zeker iets worden gedaan. Schrijvers hebben het volste recht een (meestal schamel) inkomen te verdienen met boeken. Op hen wordt echter broodroof gepleegd doordat ze voor een groot deel van hun e-boeken geen cent ontvangen.

Excellentie, in 2009 was u voorzitter van de jury van de Libris Literatuur Prijs. Daaruit blijkt dat u belang hecht aan de literatuur als wezenlijk onderdeel van de Nederlandse cultuur. Die literatuur komt nu in de gevarenzone. Schrijvers verdienen steeds minder, er blijft nog een beperkt aantal redelijk verdienende schrijvers van bestsellers over en onder die toplaag schuilt dan een groeiend aantal would be-schrijvers, die hun boeken zelf op internet zetten. Gratis of niet, en vaak van dubieuze kwaliteit, iedereen kan schrijver zijn! Maar het literaire bedrijf is een onderdeel van de cultuur, waar kwaliteit wordt bevorderd en geleverd. Dat heeft een prijs.

Lang is gezegd: e-boeken zijn te duur; het prijsverschil met het papieren boek is te gering. In de eerste plaats is door uitgevers over het algemeen slecht gereageerd op het verschijnsel e-boeken; ze kozen voor een prijsstelling iets lager dan het papieren boek, wat veel lezers onacceptabel vonden. Ten tweede vallen e-boeken onder het hoge btw-tarief (21 procent), terwijl bij papieren boeken het btw-tarief 6 procent is.

Om het illegale downloaden te beperken, is nu het idee dat er in navolging van ‘Spotify’ ook een ‘Bookify’ moet komen. De verschillen tussen het werk van een schrijver en een musicus zijn echter groter dan de overeenkomsten. Een liedje van drie minuten is iets anders dan een roman van 400 pagina’s. Niettemin wil een aantal uitgevers zich aan dit initiatief verbinden. Wij vrezen dat de kosten voor de consument – onder druk van de illegale downloads – zo laag moeten blijven dat de inkomsten voor uitgevers en schrijvers minimaal zullen zijn.

Het is duidelijk wat er moet gebeuren om de markt van e-boeken gezond te krijgen: juridisch paal en perk stellen aan illegale downloads. De wet biedt daarvoor zeker kansen. In essentie gaat het om artikel 1 van de Auteurswet. Die luidt: „Het auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld.” Dit recht mag een ander slechts uitoefenen met toestemming van de maker.

Wij, als schrijvers, weigeren te accepteren dat ‘er toch niets aan te doen is’, zodat piraten en hun partners ongestoord hun gang kunnen gaan. SP- parlementariër Sharon Gesthuizen heeft u op 4 februari een aantal Kamervragen gesteld naar aanleiding van berichten over de explosieve groei van het aantal illegaal gedownloade boeken, onder meer: „Bent u voornemens een actieve rol te spelen om ervoor te zorgen dat auteurs van boeken een eerlijke vergoeding voor hun werk kunnen ontvangen? Zo ja, op welke wijze gaat u dit doen?” Wij sluiten hier graag bij aan: op welke wijze gaat u de Nederlandse literatuur verlossen van het illegale download-syndroom?

    • Nelleke Noordervliet
    • René Appel