Opinie

    • Hans Beerekamp

Je kunt de kijker beter niet onderschatten

Hier is... Adriaan van Dis

Net als vorig jaar aan de vooravond van de Boekenweek kreeg het legendarische literaire praatprogramma Hier is... Adriaan van Dis (1983-92) gisteren een eenmalige eigentijdse reprise, onder de vlag en in de zendtijd van DWDD Nostalgie (VARA). Net als vorig jaar was de respons in de sociale media overweldigend positief, en niet alleen uit nostalgische motieven.

Of de verloren zoon (67) het een derde keer zal doen, dat liet hij in een gesprekje vooraf met Matthijs van Nieuwkerk in het midden. Er zou zeker emplooi voor zijn in het huidige televisielandschap, omdat er zo veel oudere mensen kijken, maar ook omdat jongere kijkers aangenaam verrast zijn over het wonder van een rustige, erudiete en charmante conversatie, met niet per definitie actuele boeken als aanleiding. De uitgevers en boekwinkels zouden een gat in de lucht springen.

Van Helga Ruebsamen (79), chroniqueur van de rijkelijk door alcohol besproeide, naoorlogse Haagse bohème, komen alleen vier oudere boeken in herdruk uit. Het betoog van de Britse historicus Simon Schama (69) is veel duidelijker te volgen in zijn op zondagmiddag door de Joodse Omroep uitgezonden BBC-serie The Story of the Jews: hoe een niet eens zo heel belangrijk klein volk de eeuwen wist te trotseren dankzij de uitvinding van het draagbare woord, een vrije dag per week en slechts een enkele God. En de Colombiaan Juan Gabriel Vásquez (40) bezweert in romans de spoken van een drugsoorlog in Medellin; de stad waar hij opgroeide.

Ik heb geen idee wat voor boeken Vásquez schrijft, want de gesprekken van Van Dis gaan nauwelijks over stijl of andere literaire kwesties. Hij zoekt de kern van zijn gasten in vermoedelijk zorgvuldig voorbereide anekdotes, zoals in zekere zin ook Wim Brands dat pleegt te doen in het enige overgebleven literaire programma, Boeken (VPRO). Maar Van Dis is theatraal veel beter, een spreekstalmeester en showman die de lessen van De Wereld Draait Door goed heeft geleerd.

Ook de reprises van Hier is... Adriaan van Dis zijngeen doorwrochte analyses of harde interviews, maar een beetje oppervlakkige bravourestukjes, zeer amusant en uiteindelijk ook leerzaam: oases in een woestijn van loze spektakelzucht en gebrek aan intelligentie, maar vooral van het gangbare gebrek aan empathie.

Een gesprek op televisie fleurt er reuze van op als je luistert naar gasten, ze de ruimte geeft voor hun eigen formuleringen en niet voortdurend in de nek hijgt met vooraf bedachte onderwerpen die ook aan bod moeten komen en laten-we-samen-nog-even-gaan-kijken-naar-filmpjes.

Hoe heeft toch ooit het misverstand kunnen postvatten dat die op kaartjes uitgeschreven, planmatige gesprekken, die vragen naar de in de dossiers aangetroffen bekende weg, het televisievoer is waar wij als kijker op zitten te wachten? Het vermaledijde denken in formats en presentatoren die vooral jong en lekker moeten ogen, ook al hebben ze vrij weinig verstand?

Angst is het antwoord op die vraag. De kijkers mogen niet weglopen, we moeten ze vasthouden en vooral niet overschatten. Fout: onderschatting is een veel groter gevaar, zo leert de terugkeer van Adriaan van Dis, die highbrow vermijdt, maar ons wel serieus neemt.

    • Hans Beerekamp