IJ-oevers minutieus geschilderd

Morgen verschijnt het boek Amsterdam Verbouwd Verbeeld, met tientallen schilderijen van de ontwikkelingen aan het IJ.

Russisch schip voor Java-eiland, Sigrid van Essel. Olieverf opdoek, 60 x 140 cm.

Het is zo’n boek waar je als Amsterdammer direct geen afstand meer van wil doen zodra je het in handen hebt. Tientallen schilderijen in zeer uiteenlopende stijl, alle van (de omgeving van) het IJ – daar word je blij van. Amsterdam Verbouwd Verbeeld geeft een overzicht van de vele ontwikkelingen die de afgelopen vijftien jaar op en rond de IJ-oevers plaatsvonden, en dat nog steeds doen. Tekstuele bijdragen van kenners van de stad (onder wie Ton Schaap, Maarten Kloos, Jan Donkers en Ludger Smit van het Stadsarchief) geven de beelden duiding en schetsen de historie van dit stukje Amsterdam. Maar de schilderijen staan centraal in dit boek. De oorspronkelijk uit Zwitserland afkomstige kunstenares Sigrid van Essel (1967) legde de IJ-oevers vast in al hun verschijningsvormen, in evenzo verschillende stijlen.

In 1989 verruilde zij het Zwitserse Davos voor Groningen, om in 1997 naar Amsterdam te verhuizen. Vanaf dat moment begon zij met het vastleggen van haar omgeving. Vanuit haar atelier in de Zamenhofstraat in Noord, waar zij nog altijd werkt, keek ze uit op de achterkant van het Java-eiland. Dagelijks fietste zij van haar woning op het KNSM-eiland langs de IJ-oevers naar haar atelier. Wat ze zag boeide haar direct. Van Essel: „In feite deed ik niets anders dan vastleggen waar ik elke dag heen en weer fietste.” Later breidde zij haar werkterrein uit naar andere gebieden en ontwikkelingen op en rond de IJ-oevers. Van Essel: „Als ik ergens langs fiets en mijn oog valt erop zet ik mijn fiets neer, pak een stoeltje en maak ter plekke een aquarel, zo nauwkeurig mogelijk. In mijn atelier werk ik die voorstudie uit.” Dat doet zij op grote doeken: ze schildert vaak meterslange werken, waaronder veel panoramabeelden.

Stadsdeel Noord zag er wel brood in en verleende haar een opdracht: of Van Essel vijf jaar lang acht gebieden wilde vastleggen waar veel verbouwd zou gaan worden. Daaronder ook terreinen dieper in Noord, zoals het Waterlandplein en het Buikslotermeerplein. Ook maakte ze eigenhandig uitstapjes naar werken als Vogelvlucht Noord: het complete stadsdeel inclusief een deel van Waterland schuin van bovenaf weergegeven.

Maar het overgrote deel schilderde ze toch vooral op en rond de waterkant. Jarenlang zat zij met haar schetsboek bij de werkzaamheden aan de tunnelbuis van de Noord/Zuidlijn in Noord, op het NDSM-terrein en tussen de bouwputten van het Oosterdokseiland, om zoveel mogelijk stadia van de aanstaande metamorfose vast te leggen. Overhoeks, de kranen op de inmiddels hippe rafelranden bij de NDSM-werf, de nieuwe koepel aan de achterzijde van het Centraal Station, de bibliotheek op het Oosterdok, EYE: Van Essel legde het vast. En deed dat in verschillende technieken, wat dit boek meteen zo aangenaam maakt. De schilderijen zijn nu eens uiterst gedetailleerd – je denkt bijna dat het een foto is – en dan weer strak grafisch, met hoekige contouren en een minimum aantal kleuren. Daarmee is Amsterdam Verbouwd Verbeeld niet alleen een prachtig document van de grote ontwikkelingen van Noord en het IJ gedurende het laatste anderhalve decennium, maar ook een genot voor de liefhebber van de grafische kunsten.

    • Saskia van Loenen