Honkvast, dus trokken we er thuis flink op uit

De les die uit de laatste Parelduiker te trekken valt is dat men juist in roerloze toestand tot de grootste en gevaarlijkste reizen maakt. Want alle schrijvers die in het tot grinniken stemmende nummer (want ook lezers reizen thuis) behandeld worden hadden het land aan fysieke verplaatsing en verkozen stuk voor de stuk studeerkamer en fauteuil boven stoomboot en vliegtuigcabine. Zo had niet alleen Fernando Pessoa zelf weinig op met reizen, ook de vele heteroniemen die hij creëerde bleven liever thuis. Zelfs Álvaro de Campos, het heteroniem ‘dat in veel opzichten juist datgene deed wat Pessoa niet kon of durfde’, zo legt de op de Portugees gepromoveerde literatuurwetenschapper Michaël Stoker uit, relativeerde de reislust: ‘Waarom zocht ik het India dat bestaat/Als India immers in mijn ziel bestond?’ Maar let wel: ‘Hoe honkvaster Pessoa zelf, hoe prominenter het thema „reizen” in zijn oeuvre.’

Iets vergelijkbaars merkt Denker des Vaderlands René Gude op over de honkvaste Immanuel Kant: ‘Kant hield van reizigers en zorgde dat er, van de vele handelaars die Köningsberg aandeden, dagelijks een aantal bij hem de lunch gebruikte.’ Kant verdiepte zich in reisliteratuur en ‘kon zo beeldend over Londen praten dat zijn Britse gasten weigerden te geloven dat hij er nooit was geweest’.

Mooi maar schrijnend is de bijdrage van vertaalster Mirjam de Veth over Emmanuel Bove. Niet alleen vanwege de opmerking dat het leven over Boves personages ‘heenspoelen zonder dat ze er enige richting aan kunnen geven’, maar ook omdat de laatst vertaalde Bove, de roman Le Pressentiment, door het einde van uitgeverij Coppens & Frenks voorlopig met een lekke band langs de vangrail staat. Welke uitgeverij biedt de gestrande reiziger logies? Bericht van het Comité van Aanbeveling: NRC-criticus Arnold Heumakers beloonde Boves De liefde van Pierre Neuhart vorig jaar met vijf ballen.

    • Sebastiaan Kort