Escalatie Krim dwingt EU tot actie

Europese leiders hebben de eerste maatregelen tegen Rusland genomen, nu de Krim zich afscheidt van Oekraïne. Het ging snel: gisterochtend wilde premier Rutte nog geen sancties.

Vicecommandant Oleg Podapalov van de Oekraïense legerbasis bij Sevastopol op de Krim, gisteren tegenover pro-Russische demonstranten. Rusland heeft Oekraïense bases op de Krim omsingeld. De Oekraïense premier Arseni Jatsenjoek betitelde de eenzijdig aangekondigde aansluiting van de Krim bij Rusland als illegaal. Foto’s AFP

Geen enkele Europese leider heeft er zin in: een sanctieoorlog met handelspartner Rusland vanwege het probleem Oekraïne. Daarmee kan Europa ook zichzelf hard raken. Toch zetten EU-leiders gisteren een eerste stap.

Tot laat in de middag hoopten de in Brussel bijeengekomen regeringsleiders op goed nieuws uit Rome, waar de Russische buitenlandminister Lavrov sprak met Amerikaanse en Europese diplomaten. Ze keken uit naar een gebaar van Russische goede wil, hoe miniem ook.

Het wensdenken verdampte door het besluit van het pro-Russische Krim-parlement om aansluiting te zoeken bij Rusland en het referendum hierover met twee weken te vervroegen, naar volgend weekeinde. „We moesten wel reageren”, zei de Duitse bondskanselier Angela Merkel op de extra ingelaste top. In aanloop naar de top leek er nog weinig animo te zijn voor maatregelen tegen Moskou.

De EU schort per direct onderhandelingen met Rusland op over versoepeling van het Europese visumregime. Volgens de Britse premier Cameron zal dat hard aankomen. Vrij reizen in Europa is „wat Rusland meer dan wat ook van ons verlangt”. Rusland krijgt nu „enkele dagen” om alsnog in gesprek te gaan met Oekraïne. Gebeurt dat niet, dan volgen sancties tegen functionarissen die betrokken zijn bij de gebeurtenissen op de Krim. Ook dreigt de EU de topontmoetingen met Rusland te annuleren die elk half jaar plaatsvinden. Als Rusland verder oprukt in het oosten van Oekraïne, dan komen ook „brede economische sancties” in beeld, zoals een handelsboycot.

Ook de Verenigde Staten kondigden gisteren strafmaatregelen aan, vergelijkbaar met de Europese. President Barack Obama autoriseerde de voorbereiding van sancties tegen (Russische) functionarissen die Oekraïne destabiliseren. Visa kunnen worden ingetrokken en tegoeden bevroren. De sancties zijn nog niet uitgevoerd.

Merkel, die de afgelopen dagen intensief maar vergeefs ijverde voor een diplomatieke doorbraak, was bij aankomst in Brussel al wel te porren voor de eerste maatregelen tegen Rusland, vertellen ingewijden. Gesprekken van haar minister van Buitenlandse Zaken Steinmeier met Lavrov hadden niets opgeleverd. Merkel voerde een gesprek met de Oekraïense premier Jatsenjoek, die op de top in Brussel te gast was, en noemde zijn houding „indrukwekkend”. De Oekraïense interim-regering stelt zich tot nu toe terughoudend op en onthoudt Poetin dusdoende argumenten voor een invasie.

„Wij zijn niet anti-Russisch, we zijn pro- Oekraïens”, zei Jatsenjoek, die zijn woorden zorgvuldig koos en vragen van journalisten over het vermeende gebrek aan daadkracht van de EU behendig ontweek. De advocaat benadrukte gisteren keer op keer dat hij boven alles een dialoog wil met Rusland en pleitte niet perse voor sancties. „Wij zijn bereid om te praten, nu zij nog.”

Polen wilde, als buurland van Oekraïne en voormalig Oostblokland, misschien wel verder gaan dan de rest. Maar premier Donald Tusk benadrukte gisteren dat hem de „eensgezindheid van de EU” jegens Rusland op dit moment meer waard is.

Rutte moest overtuigd

Ook Cameron stelde zich constructief op. De Britse premier, die vaak dwarsligt, verdedigde de stappen die Europa nu zet. En hij bestreed verwijten dat hij meer belang hecht aan het beschermen van de Russische miljarden die zijn opgepot in Britse banken en voetbalclubs. „We kunnen niet verder met business as usual.”

Andere landen met grote handelsbelangen in Rusland, Nederland en Italië voorop, moesten worden overtuigd. ’s Ochtends zei premier Mark Rutte dat het „te vroeg” was voor sancties. Toen hij uit het overleg kwam noemde hij sancties een „logische vervolgstap”.

Europese leiders schaarden zich achter een steunpakket van 11 miljard euro voor Oekraïne dat de Europese Commissie woensdag presenteerde. Merkel: „Duitsland zal dat intensief ondersteunen.”

Rutte was hier terughoudend over. Hij noemde het pakket bij aankomst in Brussel „een idee”, haastte zich te zeggen dat het niet om ‘nieuw geld’ gaat maar om bestaande EU-middelen, en benadrukte dat de lidstaten bij elke beslissing hierover geraadpleegd moeten worden.

Ook kwam het ‘associatieakkoord’ ter sprake. De afwijzing daarvan door de intussen afgezette Janoekovitsj leidde tot de volksopstand in Oekraïne. De inleidende hoofdstukken kunnen wat betreft de EU-leiders al met de huidige interim-regering worden ondertekend. De belangrijkste, over economische samenwerking, komen pas later aan bod. Dit om, zoals Merkel suggereerde, Poetin op dit moment niet onnodig te tergen.

    • Stéphane Alonso