Oekraïne toen het leven er nog vredig was

Bij het postcommunistische fotocollectief Sputnik oogt het leven in Oekraïne nog vredig. Op de foto’s van Justyna Mielnikiewicz leven de Tartaren in hun moskee naast de kozakken met hun paarden; de Russen zijn vertegenwoordigd met een overmaats theater en met raketten die nog rustig in de rekken liggen opgeslagen. Jan Brykczynski brengt liefdevol de traditionele levensstijl in beeld van het geïsoleerde Karpatendorp Boikos. De meest strijdbare noot zijn de prachtige portretten van de vrouwengroep Femen. Agnieszka Rayss heeft de Oekraïense activisten thuis geportretteerd. In oorlogstenue – wat bij Femen wil zeggen met ontblote borsten.

Met deze tentoonstelling van Sputnik is afgelopen weekend de nieuwe vaste behuizing van Fotodok geopend, het Utrechtse centrum voor documentaire fotografie. Na vijf jaar een nomadisch bestaan te hebben geleid, heeft Fotodok onderdak gevonden in de oude ruimte van Flatland Gallery, een vroegere school aan een mooi binnenhof in de binnenstad. Daar gaat het samenwerken met Casco, het centrum voor hedendaagse kunst.

De leden van Sputnik komen uit een aantal postcommunistische landen: de meesten uit Polen, sommigen uit Wit-Rusland, Slovenië en Slowakije. De leden werken sinds 2006 samen en ondernemen regelmatig gezamenlijke projecten, zoals dat over Oekraïne. Bij Fotodok zijn ook drie andere projecten te zien: ‘At the Border’, over illegale arbeidsmigranten die naar de nieuwe EU-lidstaten Polen, Slowakije en Slovenië trekken, ‘Stand By’ over Wit-Rusland (‘de laatste dictatuur van Europa’) en over de Vistula, de langste rivier van Polen.

Onder het communisme was de rivier een levendige verkeersader met veel bedrijvigheid langs de oevers. Nu is het er stil, en erg vervuild, met zwervers in de bosjes. „Ja, het verhaal van de Vistula is melancholiek”, zegt Jan Brykczynski, een van de oprichters van Sputnik. „Toch hebben wij Polen geluk gehad. Wij zijn op tijd ontsnapt en lid van de EU geworden. We houden ons hart vast voor Oekraïne.”