Is het toeval dat er juist in dit dorp zoveel gedoe is?

Met de verkiezingen in aantocht checkt deze krant uitspraken over lokale politiek. Vandaag: rijkere gemeenten zijn over het algemeen lastiger te besturen.

De aanleiding

Een seksrel, een ruziënde raad en een gevallen college. Is het toeval dat Wassenaar, een van de rijkste gemeenten van Nederland, de afgelopen jaren het toneel was van zoveel politiek gedoe?

Nee, zegt Rinus van Schendelen, emeritus hoogleraar politicologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. „Rijke gemeenten zijn altijd al moeilijk te besturen geweest. In deze gemeenten wordt niet klassiek geprotesteerd, maar wordt al snel een advocaat in de arm genomen. Verlies kent men niet, dus als bewoners er zin in hebben, slijpen ze de messen.”

Daardoor is de gemeente vaak veroordeeld tot langdurig procederen. „Ondertussen verzuren de verhoudingen in de raad en binnen het college.”

Waar is het op gebaseerd?

Van Schendelen kan zijn bewering niet wetenschappelijk onderbouwen, zegt hij. Maar hij heeft geen twijfel. „Kijk de statistieken er maar op na”, aldus de professor. „De Vereniging van Nederlandse Gemeenten zal wel bijhouden welke gemeenten moeilijk bestuurbaar zijn. En anders de krantenarchieven. Laren, Bloemendaal, Wassenaar – het zijn allemaal gemeenten die de voorpagina’s halen.”

En, klopt het?

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) zegt dat er geen overzicht wordt bijgehouden van ‘moeilijk bestuurbare gemeenten’. De vereniging heeft overigens ook geen signalen ontvangen dat het besturen van een welvarende gemeente moeilijker zou zijn, zegt een woordvoerder.

Om de stelling te onderzoeken, kan je het aantal opgestapte bestuurders als maatstaf nemen. Vakblad VNG Magazine houdt bij hoeveel wethouders ergens aftreden om politieke redenen. Vorig jaar gebeurde dit in 48 van 431 gemeenten. Of een gemeente arm of rijk is, lijkt hierbij geen rol te spelen. In de vijftig gemeenten waar de inwoners volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek het meeste geld verdienen, stapten vijf wethouders op. Dit is naar verhouding evenveel als in de rest van Nederland.

Cijfers over 2012 leveren een iets ander beeld op. In dat jaar vertrokken in 65 gemeenten wethouders, van wie tien in rijke gemeenten (Bergen, Haren, Landsmeer, Lansingerland, Muiden, Oegstgeest, Utrechtse Heuvelrug, Westvoorne, Zeevang en, jawel, Wassenaar). Met dat aantal zijn de vijftig rijkste gemeenten net iets oververtegenwoordigd.

Ook het aantal opgestapte burgemeesters kan een maatstaf zijn. Officiële cijfers zijn er niet, maar volgens een informele lijst van afgetreden burgemeesters gebeurde het de afgelopen vijf jaar 32 keer. In rijke gemeenten vertrok net zo vaak een burgemeester voortijdig als in arme gemeenten.

Conclusie

Er is geen recent onderzoek naar de bestuurbaarheid van rijke gemeenten. Cijfers uit 2012 van het aantal afgetreden bestuurders lijken erop te wijzen dat in rijkere gemeenten bestuurders iets vaker opstappen. Maar dit is te incidenteel om harde conclusies aan te verbinden. De stelling beoordelen we daarom als: ongefundeerd.