Gelukkig in Nieuw Palestina

Leven in een tentenkamp uit protest tegen stijgende prijzen in metropool São Paolo.

Bijna achtduizend families bewonen sinds november 2013 het tentenkampNova Palestina (Nieuw Palestina) in het zuiden van São Paulo. Foto’s Marcelo Camargo/Agência Brasil

Ze moet een kilometer lopen om water te halen, een aansluiting op de riolering is er niet, en in de improvisorische barakken wonen tienduizenden mensen op een kluitje. Toch had de Braziliaanse Luciana Aperecida Lima Santiago (33) nergens anders willen wonen dan in Nova Palestina, Nieuw Palestina.

„Het is de weg naar een betere toekomst”, zegt de moeder van vijf die haar kinderen voor deze actie tijdelijk achterliet. „Uiteindelijk hoop ik op een echt huis.”

Samen met achtduizend families woont Santiago in het tentenkamp Nova Palestina. Ze bouwden hun onderkomens op een braakliggend terrein in een zuidelijke buitenwijk van São Paulo. De uitdijende stad met twaalf miljoen inwoners is zo groot, dat de reis ernaartoe vanaf het stadscentrum zo’n twee uur kost met het overvolle openbaar vervoer. De groep bezet het terrein uit protest tegen de stijgende prijzen in de Braziliaanse metropool.

Langs stoffige, maar symmetrisch aangelegde paden staan duizenden tenten, door de bewoners zelf gebouwd. Sommige mensen verblijven alleen overdag in het kamp, anderen slapen er al maanden. Zoals Santiago, die een huurhuis niet kan betalen. Een woning in de verre periferie die groot genoeg is voor haar en haar kinderen kost maandelijks net iets minder dan het minimumloon (220 euro per maand) dekt. Voor eten blijft dan nagenoeg niets over.

De bezetting, zoals de bewoners het kamp steevast noemen, is een initiatief van de MTST, de beweging van arbeiders zonder dak boven hun hoofd. Het is de grootste van vele bewegingen die opkomen voor de belangen van daklozen en de groeiende groep Brazilianen die hun huis dreigt te verliezen.

Dat waren volgens het ministerie van Steden bijna zeven miljoen families aan het einde van 2010. De MTST vangt daarvan een fractie op, door bezettingen op zeker zeshonderd stukken land in de deelstaat São Paulo. Volgens schattingen van de gemeente São Paulo zijn er bovendien ruim vierduizend krakers in gebouwen die leeg zijn komen te staan in het centrum van de stad.

Sinds afgelopen zomer bezet de MTST vier plekken in São Paulo. Naast Nova Palestina is er Faixa de Gaza, de Gazastrook. „Beiden namen zijn bedacht door een kameraad met Arabische wortels”, verklaart Ana Paula Ribeiro (30), een van de ‘militanten’ van de beweging, die zich in ouderwets communistische termen uitlaat. Net zoals Nova Palestina is de ‘Gazastrook’ een goed georganiseerde kamp waar de bewoners in groepen zijn opgedeeld.

„Sommigen koken, anderen halen het eten”, vertelt Valdecir João de Oliveiro (47) in Faixa de Gaza, terwijl hij een houten paal stut om zijn barak te verstevigen. Met bruin plastic plakt hij rond wapperende stukken zwart plastic vervolgens behendig aan elkaar vast.

„Iedere avond vergaderen we op het centrale plein”, zegt hij. „We beslissen over de bestuurlijke indeling van het kamp, de dagelijkse taakverdeling. Alleen de onderhandelingen met de gemeente doen de leiders van de MTST.”

De kampbewoners en andere daklozen zijn slachtoffer van de almaar duurder wordende huizen in Brazilië. Sinds januari 2008 stegen de prijzen in de grote steden São Paulo en Rio de Janeiro met respectievelijk 197 en 243 procent. Volgens de Amerikaanse econoom en Nobelprijswinnaar Rober Shiller is de huidige situatie in Brazilië nu vergelijkbaar met de huizenbubbel die in 2005 in de Verenigde Staten bestond.

In een online video vertelt Shiller onder andere dat huizen in São Paulo in dezelfde prijsklasse vallen als huizen in New York. „Je zou denken dat de Brazilianen zouden leren van de bubbel in de Amerikaanse huizenmarkt, maar het lijkt alsof Brazilianen hun eigen bubbel interpreteren als een teken van de opkomst van het land.”

Dat geldt niet voor Michel Trindade. De metselaar kon altijd prima wonen, vertelt de 31-jarige voor zijn barak in Nova Palestina, maar de laatste jaren werd het moeilijk. Voor een huurhuis dat hij kon betalen werd hij de periferie in gedwongen. Steeds verder weg van zijn werk.

„Deze speculaties zijn helemaal niet goed voor Brazilië, ze helpen ons allemaal de vernieling in”, zegt de man. Hij rammelt aan het golfplaten dak dat los op vier houten palen ligt. „We hebben het hier aardig voor elkaar, maar een fikse bui en het verandert in een modderpoel. Ik hoop van harte dat dit tentenkamp tijdelijk is.”

In reactie op de bezettingen en het nijpende tekort aan huizen in de stad, zegde de burgemeester van São Paulo al eerder toe de komende vier jaar 55 duizend nieuwe woningen te bouwen.

„Een mooie belofte, maar ik geloof er niets van”, reageert de militante Ana Paula. „Bovendien is het veel te weinig om het tekort te vullen.” Ze kijkt vastberaden. „Dit is daarom zeker niet de laatste bezetting die wij doen in de stad.”