Geen homo’s in het hostel

Door de antihomowet neemt het toerisme naar Oeganda af // In 2011 kwamen er nog ruim 8.000 Nederlanders // Hostelhouder Sander van Zanten doekt z’n guesthouse op: hij wil weg uit dit land

Raften op de Nijl, zoals hier in de buurt van de stad Jinja, is een populaire toeristenbezigheid in Oeganda. Foto Corbis

Oeganda is het land waar homo’s worden vervolgd. En het is ook het land waar je kunt raften op de Nijl, op safari kunt naar een wildpark of kunt wandelen tussen de beroemde berggorilla’s.

En Nederland is belangrijk voor dat toerisme, dat Oeganda 3,7 procent van zijn nationale inkomen oplevert. In 2011 arriveerden 8.380 Nederlanders, meer bezoekers dan uit bijvoorbeeld Frankrijk, China of Australië. In Europa zijn alleen Groot-Brittannië en Duitsland grotere toeristenleveranciers.

Van al die buitenlandse bezoekers vliegen de meesten met KLM, volgens de Wereldbank bijna 20 procent. Veel Europeanen en Amerikanen stappen op Schiphol over, richting de ‘Parel van Afrika’.

Eenmaal in Oeganda is de kans groot dat rugzaktoeristen en jonge vrijwilligers belanden bij Sander van Zanten (43). Zijn hostel ICU in de hoofdstad Kampala is razend populair. Van Zanten organiseert ook tours. Inderdaad: raften, op safari of wandelen tussen de berggorilla’s.

„Ik heb mijn hart aan dit land verpand”, vertelt Van Zanten van achter zijn bureau. Zijn guesthouse ligt in een landerige buitenwijk van Kampala, aan een onverharde rode weg. Het crèmekleurige pand, tussen bananenbomen en hoge struiken, telt vijfendertig bedden.

Van zijn inkomsten onderhoudt Van Zanten een school en een kliniek in het geboortedorp van zijn schoonmoeder. Met zijn Oegandese vrouw Sarah heeft hij twee kinderen, van zes en tien. Van Zanten is verder een contactpersoon van de Nederlandse ambassade. In noodsituaties kan die via hem andere Nederlanders bereiken. In Oeganda leven naar schatting van de ambassade zo’n 450 Nederlanders.

„Oeganda is fe-no-me-naal mooi”, aldus Van Zanten. „Van noord tot zuid en van oost tot west. De mensen zijn extreem boeiend, met alle stammen en verschillende talen.”

Steeds over je schouder kijken

Maar binnenkort verlaat Van Zanten met zijn gezin de plek die hij thuis noemt. Hij is al bezig zijn zaken af te bouwen. Directe aanleiding: de anti-homowet, waarin homoseksuele handelingen worden bestraft met mogelijk levenslange celstraffen.

Van Zanten: „Ik wil niet dat mijn kinderen verder opgroeien in dit land. Ik vind het natuurlijk vooral vreselijk hoe minderheden nu worden bedreigd, maar ik wil ook niet dat mijn kinderen voortdurend hatelijke teksten moeten aanhoren. Dat ze zich zorgen moeten maken als ze omgaan met homo’s of lesbiennes. Dat ze over hun schouder moeten kijken.”

Van Zanten kwam in 2001 voor het eerst in Oeganda. Hij ging er op vakantie met Sarah, die hij had leren kennen in Nederland. Ze kregen hun kinderen ook in Nederland. In 2007 vestigde het echtpaar zich in Sarahs geboorteland.

De nieuwe antihomowet sanctioneert niet alleen homoseksuele handelingen, maar ook mensen die zulke handelingen „aanmoedigen” of „helpen mogelijk maken”. Vage formuleringen, die makkelijk misbruikt kunnen worden. Door iemand die geld van je wil aftroggelen, bijvoorbeeld. „Wat als iemand erachter komt dat ik een homoseksueel koppel heb in mijn guesthouse?”

Meer hoteleigenaren en touroperators maken zich zorgen. „Beland ik in de cel als ik homo’s huisvest?” vroeg vorige week een buitenlandse ondernemer op het Facebookforum ‘Expats in Uganda’ (bijna 1.200 leden). Toeristen lijken al even bezorgd: boekingen zijn drastisch in aantal afgenomen of worden afgezegd, klinkt het links en rechts.

Antiwesterse toon

De ergste stemmingmakerij tegen homo’s gaat misschien wel weer voorbij, hoopt Van Zanten. Maar waar het ook om gaat: de antiwesterse toon van president Yoweri Museveni. Homo’s worden gesponsord door het Westen. Homo’s zijn een abnormaal product van de westerse leefwijze. Homo’s lokken Oegandese kinderen. Van Zanten: „Wat we meemaken, is een kantelmoment. Ik ben bang dat dit niet meer goed komt.”

Museveni stond juist bekend om zijn relatief gematigde houding tegenover homoseksualiteit. En om zijn band met westerse partnerlanden. Die houding lijkt de president – die al achtentwintig jaar aan de macht is – te laten varen omwille van zijn binnenlandse populariteit. In reactie op donorlanden die hulp opschortten, waaronder Nederland, zei Museveni dat zij hun hulp mogen houden. Van Zanten: „Geloof me, als je zo nadrukkelijk verteld wordt dat je niet meer welkom bent, dan voel je dat.”

Dertig keer gearresteerd

Van Zanten kijkt het met lede ogen aan. Yoweri Museveni bracht in de jaren tachtig de vrede en stabiliteit terug, na de bloedige heerschappijen van Idi Amin en Milton Obote. Hij ging voorop in de strijd tegen aids, hij hervormde de economie. Oeganda werd een donor darling. Ondernemers, investeerders en toeristen wisten het land steeds beter te vinden. Museveni, zo leek het, hechtte belang aan het internationale aanzien van Oeganda.

„Nu ben ik bang dat Museveni de richting op gaat van Robert Mugabe in Zimbabwe”, zegt Van Zanten. De 90-jarige Mugabe, ook ooit geprezen, ruïneerde Zimbabwe met zijn onwrikbare voornemen om aan de macht te blijven. In Oeganda wordt de politieke speelruimte steeds kleiner. Oppositieleider Kizza Besigye werd in de afgelopen drie jaar zo’n dertig keer gearresteerd. Besigye, die herhaaldelijk is gemolesteerd door ordetroepen, heeft vierentwintig uur per dag politie voor zijn deur.

Van Zanten praat nu met iemand die misschien het guesthouse wil overnemen. De projecten in het geboortedorp van zijn vrouw worden al gerund door lokale bewoners. Voordeel is dat Sarah en de kinderen geen bezwaar hebben tegen de verhuizing. En dat iedereen beschikt over een Nederlands paspoort.

    • Mark Schenkel