Vrouwelijke Braveheart

Kenau is van het directe type. Al in de eerste paar minuten zet de struise zakenvrouw (Monic Hendrickx) de corrupte Cornelis Duyff op zijn plaats: „Om uit te zeilen is meer nodig dan uw geheven mast.” Om dan haar voorman van de verdrinkingsdood te redden en met haar dochters aan de eettafel giechelig „In de naam van de Moeder, de Dochter en de Heilige Geest” te bidden.

Sterke vrouw, vrije geest, anno 1573: Kenau, wier naam synoniem is voor manwijf, wordt deze week gelanceerd als vaderlandse heldin, feministisch icoon en evenement. Zo zijn er Kenau-exposities in Haarlem, twee romans plus een historische studie, sieraden, een stadswandeling, een bordspel, een opera en goede doelen.

Weduwe en scheepsbouwer Kenau Simonsdochter Hasselaer (1526-1588) zou met haar vrouwenvendels in 1573 de stadsmuren van Haarlem hebben verdedigd tegen het Spaanse leger, zo wil de legende. Hoewel ze als tot de tanden gewapend ‘manwijf’ Europees topnieuws was – haar voornaam noemen was genoeg – maak je uit de studie van Els Kloek, Kenau & Magdalena, op dat zij de vrouwen organiseerde – van de 21.000 inwoners bij het belegerde Haarlem waren er 16.000 vrouw of kind – maar waarschijnlijk niet meevocht. Vrouwen wierpen hooguit stenen, kokende olie en pek naar de Spaanse stormtroepen. Kenau belichaamde eerder nationale eenheid, zoals Jeanne D’Arc.

De historische Kenau ontsnapte aan de slachting bij de val van Haarlem in juli 1574 en bleef schepen bouwen en hardnekkig rechtszaken aanspannen tot ze in 1588 op weg naar Noorwegen vermoedelijk overboord werd gegooid door zeerovers. Maar als historica Kloek met enige spijt haar legende relativeert, hoeft de film dat nog niet te doen. Het idee is een Braveheart voor vrouwen, en dat is een leuke omkering. Zo moet het ook bij Kenau, een pragmatische zakenvrouw, persoonlijk worden voor ze naar de wapens grijpt. Dochter Gertruide belandt als ketter op de brandstapel, een emotionele scène die tevens de voorgeschiedenis van Beeldenstorm en Opstand handig samenvat. Er is ook ruimte voor een andersoortig heldinnendom:naast Kenau is er Magdalena, een Mata Hari in het Spaanse legerkamp.

Acteur Barry Atsma speelt als Oranjekapitein Wigbold Ripperda zijn vertrouwde rol van Nederlands mooiste slapjanus. Hij zit meestal bij de pakken neer, waarna Kenau een list verzint en hij bewonderend zijn hoed afneemt. Mannen zijn voorts gluiperds, zultkoppen, vurige Spaanse macho’s of toyboys – op Kenaus scheepswerf is het rollebollen in het stro met sexy huurlingen en ook tussen Kenau en Ripperda hangt een zweem van erotiek.

De vraag is of dat volstaat om vrouwelijke kijkers te trekken. Kenau past ogenschijnlijk in de feminisering van de Nederlandse film. Mannen gaan naar (buitenlandse) actiefilms, vrouwen hechten meer aan couleur locale en nestgeur. Drie van de vier Diamanten Films (een miljoen bezoekers en meer) sinds 2007 zijn vrouwenfilms (Gooische Vrouwen, Alles is liefde, Komt een vrouw bij de dokter); de vierde, Zwartboek, een ‘one woman show’. En werd er twee jaar geleden nog geklaagd over een gebrek aan romantische komedies van eigen bodem, inmiddels bruist de prosecco volop in liefdeshits als Verliefd op Ibiza. Vrouwen domineren de Nederlandse film; balorige machofilms als New Kids: Turbo lijken daarop een reactie.

Kenau wil amoureus escapisme inpassen in een nogal didactisch epos, maar daar blijkt het script te log. Zo ontrolt zich ook een plichtmatig conflict tussen Kenau en haar al even fiere, verliefde dochter Kathelijne (Sallie Harmsen), met zoveel misverstanden en half afgemaakte zinnen dat het potsierlijk wordt. Dialogen doen soms de tenen krommen en het acteren lijdt daaronder. Dieptepunt is de Braveheart-speech die Kenau met onwillekeurige Beatrix-dictie brengt: „Hoe langer we standhouden, hoe groter de kans dat de Noordelijke Nederlanden de hel van de Spaanse bezetting bespaard blijft.”

Andere dingen lukken wel. Gezien het beperkte budget van 6 miljoen euro volstaan de decors, al is de actieradius van de Hongaarse studio beperkt en schemert het piepschuim soms door het baksteen. De choreografie van de gevechten oogt knullig, maar de grote actiescènes werken wel: een Spaanse stormloop, een vrouwenraid op schaatsen.

Kenau is geen film die voor je ogen ontrafelt, zoals Het Bombardement. De vrij strakke regie en montage camoufleren veel gebreken en geven Kenau meer vaart dan films als Nova Zembla of Sonny Boy. Maar of Kenau hiermee weer een icoon wordt, valt te betwijfelen.

    • Coen van Zwol