Vergankelijke dromen

De baan waarvan je altijd hebt gedroomd, blijkt niet meer zoveel waard // Door allerlei ontwikkelingen is de ideale baan van toen passé // Droom opnieuw

Het was een duidelijk plan. Eerst zou ze het vak leren. Ze zou werken op een redactie en steeds betere, diepgravender interviews schrijven. Langzaam zou ze omhoog klimmen; van redacteur zou ze chef worden, daarna adjunct-hoofdredacteur, hoofdredacteur en – wie weet – ooit zelfs uitgever of hoofdredacteur en oprichter van een eigen blad.

Patricia van den Broek (35) is goed op weg. De twaalf jaar na haar studie journalistiek, afstudeerrichting tijdschrift, verliepen vrijwel precies zoals ze ooit had bedacht. Ze werkte op verschillende tijdschriftenredacties, publiceerde een interviewbundel en ging een paar jaar geleden bij vrouwenblad Viva aan de slag. Van redacteur werd ze daar chef en – vorig jaar – adjunct-hoofdredacteur.

Toch zag Van den Broek zichzelf onlangs genoodzaakt haar toekomstplannen ietwat bij te schaven. „Die romantische droom om mijn hele leven tijdschriften te blijven maken, lijkt steeds minder realistisch”, zegt Van den Broek. Want het gaat slecht in tijdschriftenland; de afgelopen maanden werd bij tientallen titels ingrijpend gereorganiseerd en van veel bladen is de toekomst onzeker. Niet dat Van den Broek denkt dat het tijdschrift helemaal zal verdwijnen, maar „de spoeling wordt wel steeds dunner”. „Een paar jaar geleden waren er, naast mijn baan bij Viva, aardig wat andere posities die ik ambieerde. Maar die banen worden steeds schaarser en het aantal mensen dat voor dezelfde functies gaat, steeds groter.”

Lonneke van der Loos (32) ziet hetzelfde gebeuren in de muziekwereld. De perspromotor maakte onlangs de overstap van een vaste aanstelling bij een platenmaatschappij naar haar eigen bedrijfje, Piece of the Puzzle. Ze is een van de velen die meer toekomst zien als zzp’er dan in een vaste aanstelling binnen de muziekindustrie: „De doorgroeimogelijkheden binnen platenmaatschappijen worden steeds kleiner”, zegt ze. „Een paar jaar terug werden collega’s nog voor veel geld door andere platenmaatschappijen weggekaapt. Tegenwoordig blijft iedereen krampachtig op z’n plek.”

Sowieso, zegt ze, is de muziekindustrie, die al jaren zwaar te lijden heeft onder het illegaal downloaden, een stuk minder glamoureus dan vroeger. Waar de perspromotor een jaar of tien, vijftien geleden nog de hele wereld over vloog om ‘even in LA een optreden van een van je artiesten bij te wonen omdat iedereen dat gezien moest hebben’, mag hij tegenwoordig meestal niet eens met de afgevaardigde Nederlandse journalisten mee naar interviews in het buitenland.

Van der Loos kent de verhalen over extravagante bedrijfsfeesten in de hele wereld en de flink hoge salarissen. „Vooral in de tijd dat er dubbel werd verdiend aan cd’s en vinyl, kon alles nog. Ze zeggen dat de omzet nu weer oké is, maar het gemak waarmee vroeger alles kon, lijkt nooit meer terug te komen.”

Toch denkt Van der Loos, net als Van de Broek, niet dat haar baan zal verdwijnen of door internet overbodig wordt. Ook wanneer sterren als Beyoncé vaker besluiten om hun muziek zonder promotie vooraf in een keer online aan te bieden. „Zo’n stunt kan alleen een grote ster als Beyoncé uithalen. Een onbekende band kan wel een leuke clip op YouTube zetten, maar die zal altijd hulp nodig hebben om het filmpje onder de aandacht te brengen.” Wel ziet Van der Loos haar eigen vak veranderen. Waar ze bij de platenmaatschappij puur promotie deed, heeft ze haar werkveld in de twee maanden dat ze zzp’er is al verbreed. Ze doet niet alleen de promotie voor de bands met wie ze werkt, maar ze denkt ook mee over hun marketingstrategie en helpt mee bij het plannen van optredens. „Misschien komt daar ooit ook nog management bij.”

Wie wil overleven in bedrijfstakken als die van Van der Loos en Van den Broek moet zijn takenpakket uitbreiden en opnieuw uitvinden wat hij wil. Datzelfde geldt voor de film- en boekenwereld: allemaal vakgebieden die na jaren te hebben vastgehouden aan het oude model, nu druk bezig zijn hun verdienmodel aan de nieuwe, digitale tijd aan te passen. Het ambiëren van van een droombaan zoals mensen tien jaar geleden misschien nog deden werkt daarom niet meer. Zo zal Van den Broek zich bij Viva voor een groot gedeelte ook gaan richten op de online journalistiek.

Eva de Visser (30) besloot eind vorig jaar een nieuwe droombaan juist buiten haar vakgebied, de boekenwereld, te zoeken. Ze zegde haar baan op als uitgeefmanager van TenPages, een crowdfundingplatform voor boeken en begon met haar twee zussen Poppy’s Parade – een (online) bedrijfje in vintage- en nieuwe kleding. „Dat terwijl ik ooit een heel duidelijk doel had: eerst redacteur worden bij een uitgever en daarna uitgever of hoofdredacteur.”

Maar de weg die zij daarvoor moest afleggen bleek te lang voor De Visser, die zichzelf ongeduldig noemt. „Vanwege de ouderwetse hiërarchie binnen de grote uitgevers van Nederland moet je eerst jaren bureauredacteur zijn voor je verder kunt.”

Toen TenPages, een nieuw, online initiatief binnen de uitgeverswereld, langskwam, stapte ze direct over. „Maar ook bij TenPages ging het te langzaam. De eerste boeken die we via crowdfunding hebben uitgebracht verkochten heel goed. Maar daarna kwam de klad erin”, zegt ze.

Ze kreeg gelijk. TenPages, dat vorige week failliet ging, bleek ook niet de online oplossing waar de boekenwereld naar op zoek is. De Visser: „We liepen tegen dezelfde muur op: fysieke boeken, zeker van debutanten, verkopen moeizaam. En toen we ons verdienmodel hadden aangepast en we ons meer op nieuwe schrijvers wilden richten bleken de meesten van hen het niet aan te durven om de vertrouwde uitgeverij te verlaten voor een nieuw initiatief.”

Dus toen Poppy’s Parade in 2013 een investeerder vond, zei De Visser de boekenwereld vaarwel. „Voorlopig. Want zeg nooit nooit”, zegt ze. Misschien komen er nieuwe, online initiatieven die wel werken en waarvoor ze aan de slag kan, want boeken blijven haar passie. En wie weet draagt ze zelf bij aan die ontwikkelingen en kan ze met haar online vintagekledingbedrijf ook ooit iets in de boekenhoek doen. Vintageboeken aanprijzen bijvoorbeeld? „Wie weet”, zegt ze lachend.

Eigenlijk is op dit moment slechts één ding zeker en dat is dat niks zeker is. Ook je droombaan niet.

    • Anke Meijer