Poetins dubbelzinnige logica

President Poetin, gisteren bij de Russische Fiod in Moskou. Foto Hollandse Hoogte

Het grootste land ter wereld heeft geen boodschap aan de wereld. Voor het eerst sinds de bijna honderd doden rond de Maidan in Kiev twee weken geleden en de Olympische Spelen in Sotsji sprak president Vladimir Poetin gisteren in het openbaar over de revolutie in „broederrepubliek” Oekraïne.

Op een goed geprepareerde persconferentie voor een selecte groep journalisten ontvouwde Poetin gistermiddag zijn logica. Die visie is meer dan een persoonlijke preoccupatie. Het wereldbeeld dat Poetin ontvouwde, spoort met een traditie die teruggaat tot tsarina Catharina de Grote (1729-1796) die zei: „Rusland zelf is het universum en heeft niemand nodig.”

Ruim een uur reflecteerde Poetin op de „onwettige gewelddadige machtsgreep van nazi’s, nationalisten en antisemieten” in Kiev. Wijdbeens zittend, soms ongedurig wippend met zijn rechtervoet, gaf hij zo indirect een kort college ‘Het Russische imperiale denken onder Poetin’. Nu eens koos de president daarbij voor een formele logica waarin procedures en legitimiteit centraal staan. Dan weer gebruikte hij de sarcastische ‘jij-bak’ door westerse kritiek navenant terug te kaatsen of feiten gewoon glashard te ontkennen. Poetin heeft er patent op.

Het resultaat was dubbelzinnig. Een brede militaire interventie staat nu niet op de rol. Maar Poetin houdt het zwaard achter de hand. De wapens zal hij alleen in uiterste noodzaak gebruiken. Dat moment kan komen als de op zich toch al onwettige presidentsverkiezingen op 25 mei onder dezelfde „terreur” plaatsvinden als die nu in Kiev heerst. Poetin was dan ook niet bereid om de uitslag van deze verkiezingen op voorhand te aanvaarden. Russisch geweld is dan niet bedoeld „om te vechten tegen het Oekraïense volk”, zei Poetin. „Als we zo’n beslissing nemen is dat alleen om de Oekraïense burgers te beschermen” tegen al die buitenlandse krachten die de „veiligheid en gelijke rechten bedreigen”.

Maar de invasie op de Krim dan? Dat is geen invasie. De militairen van de Russische bases hebben slechts de „bewaking van hun objecten opgevoerd”. De andere mannen op straat zijn „plaatselijke zelfverdedigingsgroepen”. Die hebben zich „net zo goed voorbereid als die lui die in Kiev opereerden, mensen die zoals bekend zijn getraind in Letland, Polen en ook Oekraïne”. In uniformen zonder insignes? „De post-Sovjet-ruimte barst van uniformen die op uniformen lijken. Loop bij ons een winkel binnen en je kunt elk uniform kopen.”

Met dat woord ‘ons’ verraadde de president zich een beetje. Formeel is de Krim ook nu nog niet van Rusland. Het schiereiland wordt alleen met Rusland „verenigd”, als de burgers daartoe beslissen, zei Poetin zelf, waarna hij sarcastisch verwees naar de afscheiding van Kosovo in 2008 om de bal naar het Westen terug te spelen. De ‘dubbele moraal’ van de Verenigde Staten, die afgelopen vijftien jaar ook menig interventie voor hun rekening hebben genomen, komt in de logica van het Kremlin vaak op de proppen als rechtvaardiging.

Bovendien spiegelt Rusland zich bij voorkeur aan Amerika. Beide zijn de enige echte mogendheden ter wereld. Europa is vooral een macht die zich leent voor verdeel en heers, redeneert Moskou. „Onze partners, vooral de VS, formuleren hun eigen belangen altijd duidelijk en jagen die ook vasthoudend na, waarna ze rest van de wereld meeslepen”, zei Poetin.

Maar nu „beschuldigen ze ons van niet legitieme acties” en dreigen ze met sancties en een boycot van de G8-top dit voorjaar in Sotsji. „We staan klaar om ze te ontvangen. Maar als ze niet willen komen, dan niet.” Hij ziet ook niet op tegen economische sancties. Vanmorgen is de Federatieraad al met wetgeving begonnen die Moskou de mogelijkheid geeft om beslag te leggen op bezit en rekeningen in Rusland.

Poetin voelt zich niet meer gebonden aan de afspraken die Rusland afgelopen decennia met Oekraïne heeft gemaakt. Rusland, Amerika en Groot-Brittannië garandeerden in 1994 de Oekraïense soevereiniteit toen de oude Sovjetrepubliek zelf afstand deed van haar kernwapenarsenaal. Poetin heeft met dat ‘Boedapest Memorandum’ van twintig jaar geleden niets meer te maken. Want de regering in Kiev is volgens hem het resultaat van een putsch. Die coup heeft een „revolutie” ontketend die heeft geleid tot de ondergang van de wettige Oekraïense staat. Nu die oude staat niet meer bestaat, zijn ook zijn handtekeningen vervallen. En kan Rusland dus opnieuw zijn internationale verdragen met Oekraïne beoordelen. Met deze logica liet zich het college van Poetin samenvatten.

    • Hubert Smeets