Gekrenktheid van Haitink komt niet uit de lucht vallen

Het Concertgebouworkest en dirigent Bernard Haitink zijn gebrouilleerd.

Gisteren werd hij 85. Desondanks is dirigent Bernard Haitink nog volop actief op het allerhoogste niveau. Hij staat succesvol voor alle wereldtoporkesten en leidt dit jaar bijvoorbeeld nog de Berliner Philharmoniker, het New York Philharmonic, London Symphony Orchestra, Boston Symphony Orchestra en Chamber Orchestra of Europe. Net als veel dirigenten op leeftijd gaat Haitink door zolang dat lukt. „Het zal een mengeling zijn van plichtsgevoel, het vak niet los kunnen laten en het gevoel dat je nog iets te geven hebt”, zei hij twee jaar geleden in deze krant.

Maar het Koninklijk Concertgebouworkest, het orkest waarvan hij tussen 1961 en 1988 chef-dirigent was, dat wil Haitink nooit meer dirigeren. Die opmerkelijk emotionele uitlating deed de dirigent gisteren in een interview met Het Parool. De kern van zijn grief is dat het orkest hem ondanks zijn status als eredirigent niet zou hebben betrokken bij de festiviteiten rond het 125-jarig jubileum in 2013. Haitink zegt zich „haast vernederd” te voelen omdat het orkest hem „totaal heeft genegeerd.”

De gekrenktheid van Haitink komt niet uit de lucht vallen. Het is de schaduwkant van de emotionele fijngevoeligheid die onderdeel is van zijn grootheid als dirigent en hem bij musici en publiek geliefd maakt. Een biografie van Emile Wennekes en Jan Bank werd door Haitink op het laatste moment niet geaccordeerd omdat hij vreesde dat het „vreselijk over zijn jeugd” zou gaan. Het verhaal van zijn bijna zestigjarige relatie met het Concertgebouworkest is er één van vele muzikale hoogtepunten én sociale hobbels. Ook zijn vertrek als chef-dirigent in 1988 (naar de Royal Opera House in Londen) verliep problematisch. Haitink wilde graag de door hem geïnitieerde Kerstmatinees blijven dirigeren, waar het orkest die taak als ‘chefswerk’ opvatte. De verzoening volgde pas in 1993.

Algemeen directeur Jan Raes viel gisteren „van de ene verbazing in de andere”, zegt hij in een reactie. „Dat er geen contact zou zijn tussen Haitink en het orkest is onwaar: de laatste mails zijn tien dagen oud.” Haitinks verdriet niet te zijn betrokken bij het jubileum, begrijpt Raes niet. In april 2013 dirigeerde Haitink bij het orkest de Achtste symfonie van Bruckner. In december zou daar de Kerstmatinee bijkomen, maar dat engagement werd door Haitink zelf geannuleerd, aldus het orkest. Datzelfde gold voor een geplande reeks uitvoeringen van Mahlers (lange en inspannende) Derde symfonie in januari. Haitinks agentschap Askonas Holt wilde gisteren geen commentaar geven.

Haitink wijt de moeilijke communicatie tussen hem en het management onder meer aan het feit dat hij kritisch was op directeur Jan Raes en de vele tournees van het orkest. En hij wil meer praten en discussiëren over programma’s, zegt hij. „Dat heb ik nodig.” Raes: „We hebben Haitink meer voorstellen gedaan dan ik op tien vingers kan tellen. De flexibiliteit van chef Mariss Jansons en andere dirigenten om speelbeurten voor Haitink mogelijk te maken is tot aan de grenzen van het betamelijke opgerekt.”

In 2016 is het 60 jaar geleden dat Haitink debuteerde voor het Concertgebouworkest. Voor die gelegenheid staan nog geen afspraken met Haitink gepland. Directeur Raes: „Maar dat zien we graag anders. Iedereen bij het orkest respecteert en bewondert Haitink zeer. Wat ons betreft is en blijft hij altijd welkom bij ons orkest.”

    • Mischa Spel