Dartel en sympathiek, maar ook berekenend, rancuneus

De ster van Les Bleus past in een traditie van Franse profs met een vlekje. Zijn misstappen worden hem in zijn geboortestad vergeven. „Enfant terrible? Dat zegt mij niets.”

Franck Ribéry is lang niet de god in Frankrijk die hij voor de fans van Bayern München is. Foto Hollandse Hoogte

Franck Ribéry was op zijn negentiende nog parttime bouwvakker. Zo bezien is het eigenlijk een godswonder dat de Franse ster het tien jaar later opnam tegen Cristiano Ronaldo en Lionel Messi bij de verkiezing voor beste voetballer van het jaar, afgelopen januari. Toen Ribéry nog op de steigers stond, was Ronaldo al miljonair bij Manchester United. Toen Messi debuteerde voor Barcelona, zwierf Ribéry nog anoniem door de Franse derde divisie: OS Boulogne, Olympique Alès, Stade Brest.

Jeugdtrainer Jean-Louis Etienne bevestigt het verhaal van de bouw. „Hij verdiende hier bij Boulonge niet genoeg om van rond te komen”, zegt hij. „Zijn vader had altijd wel een klusje voor hem, dus hielp hij mee. Heb ik Messi nooit zien doen, u wel?”

Ribéry (30) kreeg weinig in het leven cadeau. Over zijn gezicht lopen de littekens die hij draagt sinds hij als peuter aan de dood ontsnapte bij een auto-ongeluk. De foto’s van een jonge Ribéry in het kantoortje van zijn eerst club Aiglon herinneren aan de onrechtvaardige start van zijn leven. „Hij heeft het nooit makkelijk gehad”, zegt Aiglon-voorzitter Hmaida Maazoun. „Maar dat maakt hem een voorbeeld voor jongeren. Juist omdat hij tegen problemen aan liep, en die overwon.”

Coach Etienne, kaal hoofd, modieus sjaaltje om de nek, begeleidt een zaalvoetbaltoernooi in de gymzaal van Le Chemin Vert, de buurt waar Ribéry opgroeide in de Noord-Franse kustplaats Boulogne-sur-Mer. Speelse vreugde bij jongens die net zo oud zijn als Ribéry toen Etienne hem leerde kennen. Maar niemand komt in de buurt van dat niveau. Bij kleine Franck kon je het meteen zien, zegt Etienne. „Hij had zijn fysiek niet echt mee, maar voor de rest was het een indrukwekkend spelertje. Altijd bereid te werken. Ik had nooit last met hem, z’n mentaliteit was nooit een probleem. Enfant terrible? Dat zegt mij niets.”

Waarom hij het als tiener dan niet redde bij de jeugdopleiding van Lille? De lezing van Ribéry is dat hij te klein bevonden werd. Wat Etienne weet van het echec bij Lille? Grijnzend: „Geen commentaar.”

En zo was er altijd wat met de Fransman. Bij Lille wil technisch directeur Jean-Michel Vandamme best praten over de „beste Franse vleugelaanvaller aller tijden”, maar dan weer niet over de puberjaren van Ribéry op zijn voetbalschool. „Voor zover er problemen waren, hadden die niet met de voetbalopleiding te maken. Maar ik zeg er niets meer over”, zegt hij aan de telefoon.

Volgens Franse media ging het om een ruzie op school, waarbij een meisje een arm brak. Vandamme zwijgt. Ribéry noemde hem eens in het openbaar „afgunstig”, wegens het succes in zijn latere voetbalcarrière. Sindsdien houdt Vandamme zich op de vlakte over wat er is voorgevallen. „Ribéry was een aardige jongen met een goede mentaliteit”, zegt hij nu.

Clown

Of Ribéry vanavond in Parijs speelt in het oefenduel tegen Oranje, is onzeker, kort na een operatie aan zijn bil. Teamgenoot bij Bayern München Arjen Robben blijft mogelijk ook op de bank. Hij omschreef Ribéry maandag desgevraagd als „best wel een clown in de kleedkamer”, vleiend bedoeld. Robben stond ook eens lijnrecht tegenover de Fransman, twee seizoenen geleden in de rust van de halve finale in de Champions League. Maar die ruzie is vergeten. „Wat moet ik er verder over zeggen?”

Ribéry is in Frankrijk lang niet de god die hij is voor fans van Bayern München. De ambivalentie werd tastbaar in de aanloop naar het WK in 2010. Ondanks regionaal verzet verrees er in de haven van Boulogne-sur-Mer een billboard met de beeltenis van Ribéry. De president van de regio Nord-Pas-de-Calais vond het niet gepast, juist nadat bekend was geworden dat de international verdacht werd van seks met de minderjarige prostituee Zahia. Maar de burgemeester bepaalde dat de stad toch trots mocht zijn op zijn beroemdste telg. „Schrijf je eigen toekomst”, stond er op het billboard, de WK-slogan van Nike.

Dat deed Ribéry, maar weer in negatieve zin. In Zuid-Afrika muitte hij tegen Raymond Domenech, de Franse bondscoach die het had gewaagd spits Nicolas Anelka disciplinair te straffen. Het daaropvolgende busincident - handtekeningen uitdelen en zonder te trainen weer terug de spelersbus in - werd zinnebeeld van een generatie losgeslagen internationals. Ongekende beelden, zelfs naar Franse maatstaven.

Maazoun van Aiglon wil er best in mee dat Ribéry schuld draagt, maar brengt wel in dat de spelersopstand onder Laurent Blanc of Didier Deschamps „nooit gebeurd” was. „Wij leggen hier aan kinderen uit dat als een trainer niet functioneert, het aan de trainer ligt. Maar als spelers geen respect tonen, is dat het falen van spelers. Ribèry treft blaam, maar niet alle.”

Rancuneus

Minder mild is misdaadjournalist Matthieu Suc, auteur van het boek La Face Cachée de Franck Ribéry – het ‘verborgen gezicht’ van Ribéry. Hij omschrijft de sterspeler als toonbeeld van decadente profs. In zijn boek, geschreven met sportjournalist Gilles Verdez, onderzocht hij de zaak-Zahia en de entourage van Ribéry. „Hij heeft twee kanten: die van de dartele voetballer, sympathiek, vol passie. Maar hij is ook een man die afgleed in de onreine wereld rond topvoetbal. Hij is berekenend, rancuneus.”

Zijn antwoorden komen per mail, omdat hij wegens juridische gevoeligheden nauwkeurig geciteerd wil worden. „Ribéry is goed voor media die bijdragen aan een positief beeld van hem, maar wee degenen die kritisch zijn. Zijn entourage zet alles in het werk om zijn imago schoon te poetsen.” De invloed van Ribéry’s vrienden in de Franse media is volgens Suc groot.

Ribéry is lang niet de enige Franse prof met een vlekje. Real-spits Karim Benzema werd eveneens verdacht in de zaak-Zahia. Olivier Giroud van Arsenal bekende onlangs op Twitter schuld aan overspel met een model, nadat die haar bedgeheimen aan een tabloid had verkocht. Antoine Griezmann is nieuw in het Franse elftal nadat hij bij Jong Frankrijk een schorsing van één jaar kreeg na een ongeoorloofde stapavond. En er was nog de antisemitische groet waarmee Anelka een goal vierde.

Houdt het dan nooit op? „Ik heb me één ding voorgenomen: dat het verleden echt ook tot het verleden behoort”, zei bondscoach Didier Deschamps vorige maand in het blad De Voetbaltrainer. Eind januari kon er weer een zwarte bladzijde omgeslagen worden, toen Ribéry en Benzema vrijgesproken werden in zaak-Zahia. Ze hadden niet kunnen weten hoe oud ze was.

Maazoun beseft dat er betere rolmodellen zijn dan de voormalige pupil van Aiglon. „Maar waar je het allemaal over hebt, is vier jaar geleden gebeurd. Hij heeft bij Bayern echt zijn plek gevonden, is volwassen geworden. Hij is altijd heel beleefd. Als het even kan komt hij nog altijd op het toernooi dat we naar hem vernoemd hebben.”

Maazoun vindt „natuurlijk” dat Ribéry de Gouden Bal had moeten winnen. Omdat Ronaldo geen hoofdprijs won en Messi zijn minste seizoen in jaren had, vond Ribéry zelf ook dat hij recht had op erkenning na de ‘triple’ met Bayern. Jeugdtrainer Etienne denk dat het imago een grote rol heeft gespeeld in het mislopen van de prijs, die naar Ronaldo ging. „Ik las in een opiniepeiling dat maar een kwart van de Fransen vond dat Ribéry de Gouden Bal verdiende. Dat zegt genoeg over zijn populariteit.”