Eindelijk een vrolijke boodschap voor de kiezer

Bezuinigingen, lastenverzwaringen en economische krimp. Deze politieke werkelijkheid van de afgelopen zes jaar deed vooral regerende politici snakken naar een aangenamere boodschap voor de kiezers. Het Centraal Planbureau gaf ze gisteren die kans. De economie trekt aan, de werkloosheid loopt sneller terug dan verwacht, net als het begrotingstekort, zo voorspelde het CPB.

Exact zijn de voorspellingen zeker niet, zegt ook het planbureau zelf. Maar voor de politiek zijn ze cruciaal. Het begrotingsbeleid is erop gebaseerd, de Europese Commissie gebruikt ze voor haar rapportcijfers. En de voorspellingen bieden gouden kansen. Als politiek instrument zijn ze voor bijna alles te gebruiken – zeker in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen over twee weken.

De coalitie van VVD en PvdA zal de cijfers gebruiken als legitimering van het kabinetsbeleid – en het snel teruglopende begrotingstekort zien als bewijs van het eigen bezuinigingsgelijk. Oppositiepartijen zullen benadrukken dat de werkloosheid hoog blijft, net als de collectieve lastendruk.

In deze strijd om de werkelijkheid zijn vooral de verhoudingen binnen de gedoogcoalitie van de ‘C5’ van belang, althans voor de stabiliteit van het landsbestuur. De coalitiepartijen en de gedogende oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP moeten een delicate balans bewaren.

Met de verkiezingen in het vooruitzicht moeten ook deze vijf partijen zich van elkaar onderscheiden.

D66-leider Alexander Pechtold riep in De Telegraaf vorige week al op tot lagere belastingen. De boodschap is duidelijk: hij is de man die de lasten van de hardwerkende Nederlander zal verlichten, niet premier Mark Rutte en zijn VVD. Met de relatief gunstige economische vooruitzichten zal het zo voor de VVD moeilijker worden het harde bezuinigingsbeleid te verdedigen.

Belangrijk detail: meevallende inkomsten mogen niet gebruikt worden voor hogere uitgaven, maar een lastenverlichting geldt niet als uitgave. Pleit de VVD onder druk van D66 voor extra lastenverlichting, dan zou coalitiepartner PvdA best wel meer geld voor zwakkeren kunnen eisen.

Tegelijk lonkt D66 als nieuwe partij van het midden ook naar de wat rechtsere linkse kiezers. De strijd die met de PvdA ontstaat, krijgt een destabiliserend randje door de karakterologische dissonant tussen Pechtold en PvdA-leider Diederik Samsom.

De gedogers van de ChristenUnie maakten vorige week ook hun punt: wil de coalitie kunnen rekenen op de al beloofde steun voor de begroting van 2014, dan moet de voor de VVD zo belangrijke strafbaarstelling van illegaliteit worden ingetrokken. Dit akkefietje werd maandag uitgepraat tussen VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra en CU-leider Arie Slob.

Want de strijd binnen de C5 mag niet te hoog oplopen. De partijen hebben vorig jaar een risicovolle investering gedaan door te tekenen voor een pakket met grote bezuinigingen en hervormingen. Het rendement – economische groei en de bijbehorende electorale populariteit – betaalt zich pas in 2015 echt uit. Ze hebben er dus belang bij elkaar het leven niet geheel onmogelijk te maken. Anders bieden ze anderen kans op invloed – zoals het CDA, dat zich meldde voor de begrotingsonderhandelingen van 2015.

De cijfers van het CPB behoeven wel wat kanttekeningen. In Nederland moeten de plannen voor langdurige zorg nog door het parlement. Lukt dat niet op tijd, of gaat een deel van de bezuinigingen niet door, dan verbetert het begrotingstekort minder dan nu voorspeld. De voorspellingen over de wereldhandel zijn mogelijk wat optimistisch. Opkomende economieën kampen wereldwijd met problemen. En dan is er nog Oekraïne.