Waarom Rusland niet bang is voor het Westen

Europa bekommert zich alleen maar om geld. Daarom kan Poetin straffeloos de Krim binnen vallen, meent Ben Judah.

Een bulldozer aan het werk bij een kolenmijn in Kentucky. 40 procent van de uitstoot van CO2 in de VS komt door kolen. Het is de meest vervuilende energiebron. Foto AFP

Het Westen knippert vol ongeloof met zijn ogen – Vladimir Poetin is Oekraïne binnengevallen. Duitse diplomaten, Franse eurocraten en Amerikaanse deskundigen zijn allemaal met stomheid geslagen. Waarom heeft Rusland ervoor gekozen zijn banden met het Westen ter waarde van biljoenen dollars op het spel te zetten?

Westerse leiders zijn verbijsterd omdat ze niet hebben beseft dat de mensen die in Rusland de dienst uitmaken Europa niet langer respecteren zoals ze na de Koude Oorlog deden. Rusland denkt dat het Westen nu alleen nog maar in geld is geïnteresseerd.

De trawanten van Poetin zijn hier persoonlijk van op de hoogte. De Russische leiders zijn Europa al jarenlang aan het opkopen. Zij hebben landhuizen en luxeflats, van het Londense West End tot de Franse Côte d’Azur. Hun kinderen zitten heel prettig op Britse en Zwitserse kostscholen. En hun geld is veilig opgeborgen bij Oostenrijkse banken en in Britse belastingparadijzen.

Poetins inner circle is niet langer bang voor het Europese establishment. Ooit dacht de Russische elite dat alle Europese hoogwaardigheidsbekleders lid waren van MI6. Nu weten Poetins vrienden wel beter. Ze hebben aan den lijve ondervonden hoe kruiperige westerse aristocraten en tycoons uit het bedrijfsleven plotseling van retoriek veranderden als er miljarden in het geding waren. Zij zien hen nu als hypocriet – diezelfde Europese elites die hen hebben geholpen hun fortuin te verbergen.

Ooit luisterden de Russische machthebbers naar de verklaringen van Europese ambassades, waarin de corruptie van Russische staatsbedrijven werd veroordeeld. Maar dat is niet langer zo, omdat ze heel goed weten dat het Europese bankiers, zakenmensen en advocaten zijn die voor hen het vuile werk opknappen door de opbrengst van die corruptie onder te brengen op plekken als de Nederlandse Antillen of de Britse Maagdeneilanden.

En we hebben het niet over veel geld, maar over héél veel geld. Uitgerekend Poetins Centrale Bank heeft becijferd dat waarschijnlijk tweederde van de 56 miljard dollar die Rusland in 2012 verliet herleidbaar is op illegale inkomsten, verkregen dankzij steekpenningen, drugsgeld of belastingfraude. Dit is het geld waarvoor sjieke Britse bankiers in Londen de rode loper uitrollen.

Europa corrupt, Amerika verzwakt

Achter de Europese corruptie ontwaart Rusland Amerikaanse zwakte. Het Kremlin gelooft niet dat de Europese landen – met uitzondering van Duitsland – werkelijk onafhankelijk zijn van de Verenigde Staten. Zij zien hen als cliëntstaten die door Washington gedwongen kunnen worden om geen zaken te doen met het Kremlin, zoals dat ooit in de Koude Oorlog gebeurde. Maar als de Russen zien hoe Spanje, Italië, Griekenland en Portugal elkaar overtroeven om de beste handelspartner van Rusland te zijn (in ruil voor het negeren van de mensenrechten), zien ze de controle van Amerika over Europa langzaam in rook opgaan.

Rusland merkt dat het Amerikaanse protest is verslapt. Ooit was het Kremlin er benauwd voor dat een buitenlands avontuur tot economische sancties zou kunnen leiden op punten waar die werkelijk pijn doen: exportverboden voor sleutelonderdelen van de olie-industrie, of het buitengesloten worden van toegang tot de westerse bankensector. Maar dat is niet langer zo.

Rusland ziet een Amerika dat wordt afgeleid: Poetins Oekraïense schaakspel was een schok voor het Amerikaanse politieke establishment, dat er de voorkeur aan geeft het over China te hebben, of deel te nemen aan Israëlisch-Palestijnse vredesbesprekingen. Rusland ziet een kwetsbaar Amerika: in Afghanistan, in Syrië en Iran – Verenigde Staten die wanhopig behoefte hebben aan Russische steun om goederen te kunnen blijven leveren, vredesconferenties te kunnen organiseren of sancties af te kunnen dwingen.

Moskou is niet nerveus. De Russische elites hebben zichzelf op een enorme manier blootgesteld – al wat hun dierbaar is, is nu belegd in Europese bezittingen en bankrekeningen. In theorie maakt dat hen kwetsbaar. De Europese Unie zou hen met een plotselinge golf van anti-witwasoperaties en visumweigeringen van hun rijkdom kunnen afsluiten. Maar telkens weer hebben ze gezien hoe de Europese regeringen ervoor terugschrikken iets door te voeren dat ook maar in de verste verte lijkt op de Amerikaanse Magnitsky Act, die een handvol criminele Russische officials verbiedt de VS binnen te komen.

Dit alles heeft Poetin vertrouwen gegeven, veel vertrouwen – het vertrouwen dat de Europese elites zich meer bekommeren om het verdienen van geld dan om het zich te weer stellen tegen hem. Daar zijn bewijzen te over voor. Nadat de Russische strijdkrachten in 2008 de buitenwijken van de Georgische hoofdstad Tblisi hadden bereikt, kwamen er verklaringen en veroordelingen, maar werd geen kik gegeven over de Russische miljarden. Nadat er showprocessen waren gevoerd tegen de Russische oppositie waren er bezorgde brieven van de Europese Unie, maar was het opnieuw doodstil rond het Russische oligarchengeld.

Niet bang voor economische sancties

Het Kremlin denkt nu te weten wat het smerige geheim van Europa is. De meedogenloze mannen die het Rusland van Poetin besturen zien de Europeanen als Sovjet-politici uit de eindtijd van de USSR. In de jaren tachtig hadden die mannen het nog wel over het internationale marxisme, maar geloofden zij er al niet meer in. Europa wordt in werkelijkheid geleid door een elite met de ethiek van een hedgefonds: tegen iedere prijs geld verdienen en dat vervolgens zo snel mogelijk in het buitenland onderbrengen.

Het Kremlin ziet de bewijzen hiervoor in de personen van de vroegere leiders van Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland. Tony Blair adviseert de dictatuur in Kazachstan over hoe het imago in het Westen kan worden opgepoetst. Nicholas Sarkozy wilde een hedgefonds opzetten met geld uit Qatar. En Gerhard Schröder is president van het Nord Stream-consortium – een pijpleiding die voor het grootste deel in handen is van Gazprom en Rusland rechtstreeks met Duitsland verbindt.

Rusland heeft er alle vertrouwen in dat er geen westerse economische tegenmaatregelen zullen komen. De Russen geloven dat de Europeanen en Amerikanen de Russische oligarchen niet zullen straffen door hen de toegang tot hun bankrekeningen te ontzeggen. Rusland weet zeker dat er geen sprake zal zijn van een militaire tegenaanval. De Russen verwachten dat het Westen alleen maar een houding zal aannemen. De G8 afzeggen? Wie kan dat nou iets schelen?

Omdat Poetin niet bang is voor het Westen kan hij zich concentreren op datgene wat hij in Rusland zelf belangrijk vindt: het vasthouden van de macht.

Poetin zoekt nieuwe heldendaden

Moskou schudde in december 2011 op zijn grondvesten door massale protesten. Ruim 100.000 betogers verzamelden zich binnen het zicht van het Kremlin om te eisen dat Rusland anders zou worden bestuurd. De betogers werden van straat gejaagd, maar het legitimiteitsprobleem van het regime bleef bestaan. Poetin had zichzelf aan het Russische volk verkocht als de man die de staat zou stabiliseren en na de chaos van de jaren negentig voor stijgende inkomens zou zorgen, maar nu de Russen niet zozeer de chaos vreesden maar eerder de stagnerende economie, was het onduidelijk waar deze ‘stabiliteit’ goed voor was.

Dit is het punt waarop de grote propagandacampagne, genaamd de ‘Euraziatische Unie’, zijn werk moet doen. Dit is de naam van de vage nieuwe entiteit die Poetin uit de voormalige Sovjet-staten wil creëren, en waartoe hij de eerste stappen heeft gezet door een douane-unie te sluiten met Wit-Rusland en Kazachstan, en – naar hij had gehoopt – met het Oekraïne van Viktor Janoekovitsj. Dit gaat niet alleen maar om imperiale macht; het gaat om het gebruik van dat imperium om de groteske omvang van de Russische corruptie aan het oog te onttrekken en het regime te legitimeren.

Rusland had Oekraïne liever helemaal opgeslokt, maar the show must go on. De Russische televisiejournaals hebben iedere avond behoefte aan nieuwe heldendaden van Poetin. De Russische politiek draait om spin, niet om inhoud. De werkelijke inhoud van de Russische politiek is het onttrekken van miljarden dollars aan het land en het wegsluizen daarvan naar westerse tropische belastingparadijzen. Dat is de reden dat de Russische politiek voortdurend behoefte heeft aan pr en continu Poetinistisch drama, om dit allemaal verborgen te houden voor het Russische volk. Bent u boos omdat Poetin een Kremlin-vloot van luxevliegtuigen heeft opgebouwd ter waarde van één miljard dollar? Of omdat een derde van het budget van 51 miljard dollar voor de Olympische Spelen van Sotsji aan steekpenningen is uitgegeven? Vergeet het allemaal maar. Rusland marcheert weer!

Dat is de reden dat de Krim Poetin op het lijf is geschreven. De Krim is geen Zuid-Ossetië. Dit is niet een of ander afgelegen Georgisch bergdorpje, bewoond door een twijfelachtige etnische groepering waar de Russen nog nooit van hebben gehoord. De Krim maakt deel uit van het hart van de Russische romantiek.

De Russen zullen Poetin bejubelen

De Krim is het enige verloren gegane territorium waar de Russen echt om rouwen. De reden is het toerisme. Zelfs vandaag de dag viert nog ieder jaar één miljoen Russen vakantie op de Krim. Het is niet alleen een schiereiland; dit is de Russische Club Med en imperiale romantiek inéén.

Vladimir Poetin weet dit. Hij weet dat miljoenen Russen hem als een held zullen bejubelen als hij de Krim aan hen teruggeeft. Hij weet dat de Europese bureaucraten schrille verklaringen zullen afleggen en vervolgens weer tot de orde van de dag zullen overgaan door de Russische elites te helpen Londense herenhuizen en Franse chateaus te kopen. Hij weet heel goed dat de VS Europa niet langer kunnen dwingen op een andere manier te handelen. Hij weet heel goed dat de VS niets anders kunnen doen dan wat theatrale militaire manoeuvres uitvoeren.

Dat is waarom Vladimir Poetin de Krim zojuist is binnengevallen. Hij denkt dat hij niets te verliezen heeft.

    • Ben Judah