Boekenredactie DWDD krijgt ‘Vertaalduivel’ voor niet noemen literaire vertalers

DWDD-boekpanellid Monique Burger neemt de 'Vertaalduivel' in ontvangst. Foto: Bianca Sistermans

Boegeroep klonk er gisteravond uit de zaal in De Balie, toen DWDD-boekpanellid Monique Burger en redacteur Pauline Dekhuijzen eerlijk toegaven tijdens de uitzending geen tijd te hebben de literair vertaler van een boek te noemen. ‘De status van de vertaler is helaas niet groot’, zegt vertaalster Molly van Gelder.

Burger was er wel gewoon, gisterenavond. Samen met Pauline Dekhuijzen, boekenredacteur van het populaire tv-programma, was ze naar de Balie in Amsterdam gekomen om de ‘Vertaalduivel’ in ontvangst te nemen. De prijs wordt met de ‘Vertaalengel’ - gisteravond toegekend aan de redacteuren van athenaeum.nl - sinds 2008 door de Vereniging van Letterkundigen (VvL) en Stichting Literaire Activiteiten Amsterdam (SLAA) uitgereikt aan personen of instanties die zich niet of juist wel verdienstelijk hebben gemaakt voor het vertaalvak.

Plaagprijs

Vertaalster Molly van Gelder noemt de komst van Dekhuijzen en Burger naar de Balie gisteren ‘een sportief gebaar’. Van Gelder is directeur van de Vertalersvakschool en zit in de jury van de vertaalprijzen. Van Gelder:

“De Vertaalduivel is een soort plaagprijs, een aanmoediging om iets te doen of juist te laten. We vragen via de prijs vooral meer aandacht voor literaire vertalers.”

Strijd

Dat is een strijd die al decennia aan de gang is, zegt Van Gelder:

“In de jaren ’80 togen vertalers naar de Tweede Kamer om betere contracten voor literaire vertalers te krijgen.”

Het lukte, maar de strijd is volgens Van Gelder nog niet gestreden:

“De status van de vertaler is in Nederland niet zo groot. Er wordt gauw gezegd: ‘mooi boek’. Maar de rol die de vertaler daarbij heeft gespeeld wordt over het hoofd gezien.”

Onterecht, vindt Van Gelder, die de vertaler ziet ‘als auteur’ (het thema van gisteravond) en als ‘herschepper’ van reeds bestaand literair werk:

“De vertaler kun je het beste zien als een violist tijdens een vioolconcert. De compositie, het raamwerk, staat er. Maar iedere violist zal het op zijn of haar manier uitvoeren.”

Aandacht

Weinigen zien dat zo. Deels is dat volgens Van Gelder te wijten aan een gebrek aan aandacht voor vertalen in landelijke media:

“De laatste jaren is zijn er steeds meer instanties, zoals het Nederlands Letterenfonds, die de aandacht vestigen op vertalers. Ook de Europese Literatuurprijs, met de daaraan verbonden ‘Vertalersgeluktournee’ langs boekhandels in het hele land, helpt ook. Maar verder is er in de landelijke media weinig aandacht voor vertalingen: ja, als het een slechte vertaling betreft. En dat is vaak een klap voor een vertaler. Het is daarna moeilijk opkrabbelen.”

Toch gaan vertalers zelf niet vrijuit, geeft Van Gelder toe. Meer vertalers zouden ‘de boer op moeten’, meer de media opzoeken. Het kan ze succes opleveren denk Van Gelder:

“Het gekke is: als er iets met vertalen georganiseerd wordt zit de zaal altijd vol. Dan blijkt er toch veel interesse. En dat is goed. Vertalers zijn cruciale schakels. We moeten af van dat beeld dat vertalers op hun zolderkamer werken en een beetje alleen zitten te wezen.”

    • Roderick Nieuwenhuis