‘Rijke gemeenten zijn moeilijker om te besturen’

Dat stond op 26 mei in nrc.next.

De aanleiding

Een seksrel, een ruziënde raad en een gevallen college. Is het toeval dat Wassenaar, een van de rijkste gemeenten van Nederland, het afgelopen jaar toneel was van politiek gedoe? Nee, zegt hoogleraar politicologie Rinus van Schendelen. „Rijke gemeenten zijn altijd al moeilijk te besturen geweest”, aldus de professor tegen Omroep West naar aanleiding van de rel in Wassenaar. „Een groot deel van de bevolking heeft een goede baan en een hoge functie. Die mensen zijn geen tegenspraak gewend. Dat zie je dan ook terug in de politiek van zo’n dorp.” Volgens Van Schendelen krijgen wethouders en raadsleden van rijke gemeenten „graag gelijk” en denken ze „te weinig aan het belang van de inwoners en het dorp”. Ook de welvarende bevolking zou zich lastiger gedragen. „Zij laten sneller iets van zich horen wanneer de gemeenteraad een besluit neemt waar ze het niet mee eens zijn.” Klopt het dat het moeilijker is bestuurder te zijn van een gemeente met rijke inwoners?

Waar is het op gebaseerd?

We vragen Rinus van Schendelen of hij zijn bewering kan onderbouwen met onderzoek. Nee, dat kan hij niet. „Maar kijk de statistieken er maar op na”, aldus de professor. „De Vereniging van Nederlandse Gemeenten zal wel bijhouden welke gemeenten moeilijk bestuurbaar zijn. En anders de krantenarchieven. Laren, Bloemendaal, Wassenaar. Het zijn allemaal gemeenten die de voorpagina’s halen”.

En, klopt het?

Een belletje met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) leert dat daar geen overzicht wordt bijgehouden van ‘moeilijk bestuurbare gemeenten’. De vereniging heeft overigens ook geen signalen ontvangen dat het besturen van een welvarende gemeente moeilijker zou zijn, zegt een woordvoerder.

Daarom maken we zelf een berekening.

Om te bepalen of een gemeente moeilijk bestuurbaar is, nemen we als indicatie het aantal opgestapte bestuurders. Vakblad VNG Magazine houdt bij hoeveel wethouders ergens aftreden om politieke redenen. Vorig jaar gebeurde dit in 48 van 431 gemeenten.

Of een gemeente arm of rijk is, lijkt geen rol te spelen. In de vijftig gemeenten waar de inwoners volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek het meeste geld verdienen, stapten vijf wethouders op. Dit is naar verhouding evenveel als in de rest van Nederland.

Cijfers over 2012 leveren een iets ander beeld op. In dat jaar vertrokken in 65 gemeenten wethouders, waarvan tien in rijke gemeenten (het ging om Bergen, Haren, Landsmeer, Lansingerland, Muiden, Oegstgeest, Utrechtse Heuvelrug, Westvoorne, Zeevang en, jawel, Wassenaar). Met dat aantal zijn de vijftig rijkste gemeenten net iets oververtegenwoordigd.

Ten slotte kijken we naar het aantal opgestapte burgemeesters. Officiële cijfers zijn er niet, maar volgens een informele lijst van afgetreden burgemeesters gebeurde het de afgelopen vijf jaar 32 keer. In rijke gemeenten stapte net zo vaak een burgemeester op als in arme gemeenten.

Conclusie

Er is geen onderzoek naar de bestuurbaarheid van rijke gemeenten. Cijfers over het aantal afgetreden bestuurders geven geen eenduidig beeld, maar lijken erop te wijzen dat de welvaart van inwoners weinig te maken heeft met de politieke bestuurbaarheid van een gemeente. De stelling beoordelen we als ongefundeerd.

    • Andreas Kouwenhoven