Pensioen ‘plunderen’ verboden

Veelverdieners mogen straks voordelig sparen voor hun pensioen bij pensioenfondsen. Maar ze mogen hun pensioenpot niet zomaar gebruiken.

Met scherpe antwoorden en om de paar zinnen een grapje maakte de nieuwe staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën, VVD) gisteren zijn debuut bij een wetgevingsoverleg in de Tweede Kamer. Het ging over een van de grootste bezuinigingen die het kabinet-Rutte II wil doorvoeren: de verlaging van de pensioenopbouw. Zes belangrijke kwesties.

1Hoe komt het dat we straks minder pensioen opbouwen?

Doordat mensen langer leven en langer werken, kunnen ze ook langer pensioen opbouwen. Het kabinet vindt dat werkenden daarom per jaar minder pensioen hoeven te sparen. De jaarlijkse, belastingvrije opbouw wordt volgend jaar verlaagd van 2,15 naar 1,875 procent van het deel van het salaris waarover mensen pensioen opbouwen. In veertig jaar kunnen mensen zo maximaal 75 procent van hun gemiddelde loon als pensioen opbouwen, zegt het kabinet. De staat ontvangt daardoor meer inkomstenbelasting en andere voordelen, oplopend tot 2,8 miljard euro in 2017.

2Heeft het plan genoeg politieke steun?

In het regeerakkoord wilden de coalitiepartijen VVD en PvdA de opbouw oorspronkelijk verlagen naar 1,75 procent, maar dat heeft de Eerste Kamer in oktober vorig jaar geblokkeerd. Het kabinet sloot in december met oppositiepartijen D66, SGP en ChristenUnie een pensioenakkoord, waarin het percentage werd verhoogd tot 1,875. Met steun van vijf partijen was het debat van de Tweede Kamer-commissie gisteren dus niet spannend. De felste tegenstanders zijn de PVV en de SP. Kamerlid Paul Ulenbelt van de SP introduceerde gisteren het begrip „pensioenpotplunderpolitici” en had zelf moeite om het goed uit te spreken. De voorstanders vinden dat de verlaging wel meevalt en wijzen erop dat de gemiddelde opbouw nu 1,95 procent is.

3Kwam er dan helemaal niets nieuws uit het debat?

Toch wel. Staatssecretaris Wiebes kwam tegemoet aan de onvrede over de regelingen voor de hoogste inkomens. Volgens de huidige plannen wordt belastingvrij pensioensparen voor mensen die meer dan een ton verdienen vanaf 2015 afgeschaft. Op eigen gelegenheid mogen ze via een verzekeraar of bank wel van hun netto-inkomen boven de 100.000 euro bijsparen zonder hierover vermogensbelasting te betalen. Maar Kamerfracties en de Pensioenfederatie, de koepelvereniging van pensioenfondsen, vinden deze regeling erg ingewikkeld. De vrees is ook dat pensioensparen via een bank of verzekeraar duur kan uitpakken. Wiebes heeft de Kamer toegezegd te onderzoeken of ook pensioenfondsen een bijspaarregeling kunnen aanbieden aan de hoogste inkomensgroepen, zonder vermogensbelasting.

4Zijn er verder wijzigingen voor hogere inkomens?

Ja, Wiebes wil ook voorkomen dat veelverdieners hun bijspaarregeling voortijdig kunnen afkopen en het spaargeld niet voor hun pensioen gebruiken, maar voor wat anders. Zo zouden hogere inkomens een belastingvoordeel hebben bij pensioensparen en ‘gewone spaarders’ niet. „Fiscaal onzindelijk oppotten”, noemde de staatssecretaris dat. De groep om wie het gaat telt naar schatting zo’n 110.000 Nederlanders, nog geen 2 procent van de beroepsbevolking. Maar Wiebes wil voorkomen dat zij hun pensioenspaargeld eerder opnemen om bijvoorbeeld „een caravan” te kopen – al dacht hij ook dat er in die groep „nul” mensen zijn die graag een caravan willen hebben. Wiebes werkt nu een sanctieregeling uit.

5 Zijn alle zorgen bij een meerderheid in de Tweede Kamer nu weg?

Nog niet. Het is de bedoeling dat er voor burgers iets tegenover komt te staan als ze minder snel pensioen opbouwen: de premie zou dan omlaag moeten, waardoor de koopkracht toeneemt. Maar kan de regering garanderen dat dat gebeurt? Uit een onderzoek van het FD onder de vijftig grootste pensioenfondsen bleek eerder dit jaar dat maar de helft de premie verlaagde, al was de pensioenopbouw lager. De andere helft hield de premie gelijk of verhoogde die. Uit onderzoek van adviesbureau Mercer bleek dat maar 13 procent van de werkgevers in zo’n geval extra loon zou uitkeren. Staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken, PvdA) zei gisteren wat ze al vaak heeft gezegd: ze gaat ervan uit dat het wel lukt, maar de werkgevers en werknemers moeten het samen regelen. „Ik kan me niet voorstellen dat de vakbonden die extra loonruimte laten liggen. Zij zullen als een bok op de haverkist daar bovenop zitten.”

6Komen er nog meer grote hervormingen aan?

Jazeker, pensioenfondsen wachten met spanning op nieuwe spelregels van staatssecretaris Jetta Klijnsma (PvdA, Sociale Zaken). Er komt een nieuw pensioenmodel, een middenweg tussen de zekerheid van een vast pensioen en beleggingsrisico’s voor meer koopkrachtbehoud. Het kabinet bepaalt hoeveel risico fondsen mogen nemen en hoe ze hun vermogen en uitkeringen mogen berekenen. Deze zaken zijn weer belangrijk voor de vaststelling van hun financiële gezondheid (de dekkingsgraad) en de pensioenpremie. De spelregels zijn complex en ze zijn vertraagd, ze zouden er eind vorig jaar al zijn. Volgens Klijnsma moet het de fondsen lukken om de regels per 1 januari 2015 in te voeren, de fondsen zeggen dat dit onhaalbaar is. Wiebes zei gisteren dat alleen de juridische invoering per 1 januari rond moet zijn, de praktische uitvoering mag dan later.

    • Petra de Koning
    • Eppo König