Column

Hoe irrationeel is Poetin eigenlijk?

Liever nog geen economische sancties, zei minister Timmermans over de Oekraïne-crisis. Dat is een verstandige opmerking. Europa, en met name het zuiden, is te kwetsbaar voor interrupties van het Russische gas waarvan het sterk afhankelijk is. De handel tussen de EU en de Russische Federatie is omvangrijk, bedrijven hebben er belangen. En dat is exact de reden waarom iedereen dacht dat militair krachtsvertoon van Russische kant zo onwaarschijnlijk was.

In een geglobaliseerde wereld zijn de verstrengelingen te groot. De productieketens zijn transnationaal en complex. De financiële dwarsverbanden zijn enorm en enorm onoverzichtelijk. De kredietcrisis heeft duidelijk gemaakt wat er allemaal boven water kan komen als dit systeem wordt verstoord. Dat wil je niet.

En denk eens terug, ver terug, aan de aardbeving in het Japanse Kobe in 1995. Toen bleek dat de wereld plots grotendeels zonder LCD-schermen zat. Want die bleken vooral dáár te worden gemaakt.

De wereld is sindsdien alleen nog maar verder geïntegreerd. Dan zou mogen worden verwacht dat het gewapend conflict, of het dreigen daarmee, in belang afneemt: iedereen heeft per slot van rekening baat bij rust en voorspelbaarheid. Maar er is ook een perverse kant: militair machtsvertoon, zoals in de Krim, heeft nu in de industriële wereld enorme potentiële economische effecten. En zou dus, effectiever kunnen zijn geworden, juist omdat het zo onwaarschijnlijk wordt geacht.

Denk aan China’s expansieve bewegingen voor de kust. Juist het feit dat gedacht wordt dat Beijing ‘toch niet zo idioot zal zijn’ om tot militaire acties over te gaan, maakt het extra traumatisch als het dat wél doet. Het verklaart dat de acties van Rusland de afgelopen week ‘irrationeel’ zijn genoemd. Maar voor het zelfde geld zijn ze juist zo rationeel en doordacht als wat.

Nederland, als spinnetje in het web van internationale handels-, goederen en financieringsstromen, kan zulk gedrag slecht gebruiken. Ja, er zijn handelsstromen: vorig jaar exporteerden we voor 6,8 miljard euro naar de Russische Federatie, en importeerden we voor 20,6 miljard euro. De handel is samen te vatten als: landbouwproducten en voedingsmiddelen daar naartoe, gas terug. We zijn tenslotte de gasrotonde van Noord-Europa, gevoed door Russisch gas. Maar we zijn ook iets anders: noem het de kasrotonde. Beleggingen uit Nederland in Rusland tellen op tot 8 miljard euro, waarvan 6 miljard euro in aandelen en 2 miljard euro aan obligaties. Daar is nog weinig speciaals aan. Maar kijk eens naar de directe investeringen: Nederland had in 2012 maar liefst voor 53,4 miljard aan directe investeringen in Rusland. Dat bedrag is gigantisch: drie maal zo groot als de Duitse directe investeringen. En er komt ook 27,2 miljard uit Rusland terug.

Waarin een klein land groot kan zijn. Daarin is Nederlands overigens niet alleen: Nederland behoort tot de top zes van directe investeerders in Rusland, samen met Luxemburg, Cyprus, de Bahama’s, Bermuda en de Maagdeneilanden. Volgens gegevens van het IMF zou Nederland de grootste zijn na Cyprus. En aangezien deze cijfers over 2012 gaan en Cyprus sinds vorig jaar niet meer hetzelfde is, zouden we nu best wel eens de grootste kunnen zijn.

Dat heeft uiteraard alles te maken met belastingtechniek en de rol van Nederland als fiscaal paradijs in de internationale financiële ketens van bedrijven en vermogenden. Daar ben je voorzichtig mee: liever geen sancties. Want niet alleen 2013 was het Nederland-Ruslandjaar. Dat is het voortdurend. En het betekent dat je, als het moet, je ook voortdurend vriendelijk glimlachend laat schofferen.