EU: geweld tegen vrouwen ‘schokkend’

Medewerkers van de vrouwenopvang hangen t-shirts gemaakt door slachtoffers van huiselijk geweld aan een waslijn op het Spui in Den Haag. De actie vond plaats op Internationale Vrouwendag 2001. Foto ANP / Valerie Kuypers

45 procent van de Nederlandse vrouwen zegt dat zij sinds haar vijftiende eenmalig of meerdere malen slachtoffer is geweest van fysiek of seksueel geweld. Het Europees gemiddelde ligt op 33 procent. Dat blijkt uit onderzoek van het Europees Agentschap voor Grondrechten in Wenen (FRA), dat morgen wordt gepubliceerd.

Nederlandse vrouwen scoren uitzonderlijk hoog op de specifieke vraag of zij sinds hun vijftiende ooit slachtoffer zijn geweest van seksueel geweld. 18 procent antwoordde ‘ja’. Dat is, na Denemarken, de hoogste score in Europa. Het Europees gemiddelde ligt op 11 procent.

Morten Kjaerum, directeur van het agentschap, noemt de cijfers schokkend.

“33 procent van de Europese vrouwen lijdt onder geweld, dat is omgerekend 62 miljoen vrouwen. Dat is meer dan de bevolking van Italië. 4 procent zegt weleens te zijn verkracht. Dat zijn ruim 9 miljoen vrouwen, meer dan de bevolking van Oostenrijk. Dit is geen niche issue meer. Hier moeten we dringend wat aan doen.”

Mogelijke verklaring is dat thema’s beter bespreekbaar zijn

In het rapport staat geen verklaring van het feit dat Nederland en Scandinavische landen zo hoog scoren. Maar het hoeft niet te betekenen dat geweld tegen vrouwen – overigens in 90 procent van de gevallen door mannen gepleegd - hier vaker voorkomt dan in Zuid-Europa. Het kan volgens de onderzoekers ook komen doordat dit soort thema’s beter bespreekbaar is in Noord-Europa. De wetgeving in landen als Zweden is strenger dan in het zuiden. Vrouwen zijn er meer bewust van hun rechten en daardoor wellicht assertiever.

“Er is niet perse meer geweld tegen vrouwen in Nederland,” beaamt Joanna Goodey, hoofd Onderzoek bij FRA. Kennelijk beschouwen Nederlandse vrouwen bepaalde aanrakingen eerder als ‘ongewenst’ en geven ze dat ook te kennen. Ook heeft geweld vaak te maken met stevig alcoholgebruik – het soort ‘binge-drinking’ dat in het noorden wijder verbreid is dan in het zuiden. Maar, waarschuwt Goodey:

“Zelfs als je de mildere gevallen eruit filtert, blijf je zitten met één op de vier Europese vrouwen die zegt dat ze met fysiek of seksueel geweld is geconfronteerd. En de meesten doen geen aangifte. Dat is veel te veel.”

Eerste keer dat geweld tegen vrouwen in EU kan worden vergeleken

Het onderzoek draait, net als eerdere spraakmakende onderzoeken van het agentschap over welbevinden van joden en homoseksuelen in de EU, niet om feiten of het aantal meldingen van geweld maar om de perceptie van de ondervraagde vrouwen. In totaal werden er 42000 vrouwen geïnterviewd tussen 18 en 74 jaar, in alle 28 EU-lidstaten. De selectie gebeurde steekproefsgewijs, dus niet via opvangcentra of meldpunten.

Zulk onderzoek is nooit eerder gedaan. EU-landen voeren hun eigen beleid op dit gebied. De een heeft ruimere definities dan de ander van wat onder geweld valt en wat niet. Landen die in het verleden wel onderzoek deden, gebruikten hun eigen vraagstelling. Daardoor was het lang onmogelijk om iets te zeggen over geweld tegen vrouwen in de EU of om landen te vergelijken. Door het onderzoek van het Agentschap in Wenen kan dit nu wel.

1 op de 5 vrouwen last van stalking

Het onderzoek, dat ongeveer een jaar in beslag nam, toont verder aan dat een op de vijf vrouwen ooit last heeft gehad van stalking (hinderlijke achtervolging). 23 procent van hen moest emailadressen en telefoonnummers veranderen. Verder zegt bijna 75 procent van alle vrouwen in managementfuncties dat ze te maken hebben gehad met seksueel harassment, van wie één op vier in het laatste jaar voor het onderzoek.

    • Caroline de Gruyter