Eén cijfer is niet zaligmakend, maar vreemde ogen dwingen

Openheid moet de norm zijn. De weigering van een aantal ziekenhuizen om te voldoen aan de wettelijke verplichting tot publicatie van sterftecijfers kan geen begrip wekken. Het is in principe geen toelaatbaar beleid om wettelijke voorschriften te overtreden met een beroep op ‘wij weten het beter’. Geen acceptabel beleid, maar ook geen adequaat beleid.

Per 1 maart moeten ziekenhuizen openheid geven over de sterftecijfers. De beroepsgroep, de ziekenhuiswereld en het parlement hebben hierover jaren overlegd. Van meet af aan was het controversiële karakter duidelijk. Sommige ziekenhuizen wijzen de publicatieplicht nu om principiële redenen (het is nietszeggend en draagt niet bij aan vergelijkbaarheid) van de hand. Andere geven praktische redenen op (we hebben ze nog niet). Het gros van de ziekenhuizen, 77 van de ruim 90, publiceert het gestandaardiseerde cijfer wel, maar mét kanttekeningen. Voor die kanttekeningen valt begrip op te brengen. Achter het ene simpele cijfer gaat een wereld schuil van verschillen. Het ene ziekenhuis behandelt een patiënt bijvoorbeeld door tot het einde, een ander prefereert in de laatste levensfase opname in een hospice.

Burgers, die tegenwoordig ook zorgconsumenten zijn en jaarlijks hun zorgverzekeraar selecteren, moeten beseffen dat het ene sterftecijfer niet zaligmakend is. Ziekenhuizen moeten hun tekst en uitleg geven. De zorgverzekeraars, die in de Nederlandse financiering van de gezondheidszorg een cruciale rol spelen als inkoper van adequate zorg tegen aanvaardbare tarieven, hebben eveneens hun taak te vervullen. Zij moeten er met de Inspectie voor de Gezondheidszorg voor waken dat ziekenhuizen, om maar zo goed mogelijk in de statistiek te scoren, patiënten afschuiven of in de kou laten staan.

Maar deze kanttekeningen doen niks af aan de basisregel dat deze informatie in het publieke domein behoort. Dat geldt voor sterftecijfers, maar ook voor de tarieven in de gezondheidszorg. Dat geldt voor de eindexamenresultaten van scholieren. Dat geldt voor de financiële prestaties van pensioenfondsen. En ook voor cijfers over veiligheid in uw woonbuurt.

Zelfstandige en mondige burgers kunnen op basis van zulke informatie en de bijbehorende verklaringen beter weloverwogen beslissingen nemen. Laat paternalisme passé zijn.

Maar zeker zo belangrijk is dat openheid alle betrokkenen ervan doordringt dat hún zaken ook ónze zaak zijn. Openheid staat voor: vreemde ogen dwingen. Het feit dat diverse ziekenhuizen nu zelf indringender onderzoeken waarom hun sterftecijfers in negatieve zin afwijken, is het beste argument voor verplichte openheid.