De NAVO moet de collectieve verdediging snel versterken

Na de inval in Oekraïne moet Obama de NAVO-leiders bijeenroepen en de tien nieuwe leden uit Midden-Europa geruststellen, schrijft Nicholas Burns.

Door troepen over de grens met Oekraïne te sturen, wil de Russische president Vladimir Poetin de nieuwe regering in Kiev verzwakken en haar dwingen binnen de invloedssfeer van Moskou te blijven. Hiermee is het eerste bedrijf begonnen van een gevaarlijke crisis die Oekraïne langs etnische en geografische lijnen dreigt te verdelen. Het is de ernstigste bedreiging voor de Europese veiligheid sinds het einde van de Koude Oorlog.

De Verenigde Staten en Europa hebben weinig echte middelen om de troepenbewegingen van Poetin in te perken en hem te beletten ook de rest van een arm, verdeeld en zwak Oekraïne te destabiliseren. Daarmee blijft maar één reële mogelijkheid over: volg een vasthoudende diplomatieke strategie en probeer Poetin in een langdurige strijd over Oekraïne te slim af te zijn.

De NAVO heeft in deze crisis geen wettelijke veiligheidsverplichtingen tegenover Oekraïne. Een Amerikaans-Europese militaire tegenstoot na Poetins landroof op de Krim zou het gevaar van een grote continentale oorlog tussen kernmachten met zich meebrengen. Dat zal niet gebeuren. Het Westen zal om Oekraïne geen oorlog tegen Poetin beginnen – en dat weet hij.

Ten dele daarom voelde hij zich aangemoedigd om in te grijpen. De Amerikanen en Europeanen moeten dan ook langs andere weg in het offensief gaan: door voor Poetin de prijs van zijn roekeloze acties te verhogen.

In de eerste plaats kunnen ze een koor van wereldleiders verzamelen dat Poetin hekelt omdat hij de langdurige Europese vrede sinds het einde van de Koude Oorlog nu verbreekt. Natuurlijk zal openbare kritiek de koers van Poetin niet veranderen. Maar dit kan hem gaandeweg isoleren en het kan Rusland de ‘zachte’ macht kosten die het met Sotsji heeft verworven. Dat is voor Poetin belangrijk.

Obama heeft zich al uitgesproken. Andere leiders, ook uit India, Brazilië, Japan en Zuid-Korea, zouden nu moeten volgen om het heiligste principe van het internationale stelsel te verdedigen: de onschendbaarheid van de Oekraïense grenzen, de territoriale integriteit en het recht van een land zijn eigen toekomst te kiezen.

Ten tweede moeten de VS en de NAVO Poetin sancties opleggen en afstand van hem nemen. Het Witte Huis heeft al nagenoeg gezegd dat Obama in juni niet de G8-top in Sotsji zal bijwonen. De andere leiders zouden ook een boycot moeten aankondigen. Bovendien zouden ze Rusland blijvend uit de groep moeten zetten.

Ten derde kunnen de VS zelfstandig nog verdere concrete maatregelen nemen. Washington kan de onderhandelingen opschorten over akkoorden die voor Poetin van belang zijn, zoals het zogenoemde bilaterale investeringsverdrag.

Daarnaast moet president Obama het Congres oproepen om de Russische leiders extra sancties op te leggen krachtens de Magnitski-wet. Ook zou hij naar nog andere wegen moeten zoeken om de Russische Federatie niet meer te bejegenen alsof er niets aan de hand is. De EU kan een aantal van haar eigen economische overeenkomsten met Rusland opschorten en Poetin raken waar het hem echt pijn zal doen.

Ten vierde moeten de VS en Europa snel concrete steun verlenen aan de wankele nieuwe regering in Kiev. Gezamenlijk en met langetermijnsteun van het IMF moeten ze een economisch hulppakket aankondigen ter ondersteuning van de bijna failliete Oekraïense economie.

Ze zouden kunnen overwegen creatief blijk te geven van die steun – door een bezoek aan Kiev van de ministers van buitenlandse zaken van de VS, Polen, Duitsland, Groot-Brittannië en Frankrijk, zij aan zij met de nieuwe Oekraïense leiders. Ze zouden die ook een oprechte raad moeten geven: zet alles op alles om de miljoenen etnische Russen die door de revolutie in Kiev zijn vervreemd, te laten zien dat ze geaccepteerd worden en erbij horen. Geef Poetin geen reden voor verdere militaire avonturen in het oosten van Oekraïne.

Ten vijfde en tot slot moet de NAVO nog eens publiekelijk haar kernbelofte aan alle leden bevestigen: de belofte tot wederzijdse verdediging bij een crisis krachtens artikel V. President Obama moet een spoedvergadering van de NAVO-leiders bijeenroepen om met name de tien nieuwe leden uit Midden-Europa, die nog niet zo lang geleden deel uitmaakten van het Warschaupact of de Sovjet-Unie zelf, gerust te stellen.

Zonodig moet de NAVO de collectieve verdediging van deze landen versterken. De NAVO is immers de enige reden dat Moskou nog niet zijn zinnen heeft gezet op Estland, Letland en in het bijzonder Litouwen.

Poetin is deze strijd aangegaan op vertrouwd terrein; dat is een voordeel voor hem. Hij heeft de eerste ronde gewonnen en houdt het initiatief. Maar het is onduidelijk of zelfs hij weet hoe de crisis zou kunnen eindigen. En zijn botte gebruik van geweld zal bij het merendeel van de Oekraïners of de wereld daarbuiten weinig bijval vinden.

De strijd om Oekraïne neemt de vorm aan van het soort machtsstrijd met de Russen die de Amerikaanse presidenten in de Koude Oorlog zo doeltreffend voerden. In zo’n langdurige worsteling zouden uiteindelijk weleens de sterkere, meer volwassen en democratische regeringen aan het langste eind kunnen trekken.

Het Rusland van Poetin behoort daar niet toe.