De impact van 12 Years a Slave

In de jaren zeventig maakte de ook in Nederland en elders op de wereld uitgezonden televisieserie Roots grote indruk in de Verenigde Staten. De achtdelige reeks was gebaseerd op het boek Roots: The Saga of an American Family van schrijver/journalist Alex Haley, in het Nederlands verschenen als Roots: Wij zwarten. Het verhaal over een Gambiaan die in de achttiende eeuw door slavenhandelaren werd ontvoerd om in Amerika op een plantage tewerk te worden gesteld, werkte als een eyeopener. De VS, het Westen, werden geconfronteerd met de gruwelijkheden die in het woord slavernij zijn samen te vatten.

Hetzelfde effect lijkt 12 Years a Slave, maandagavond bekroond met de Oscar voor beste film, te sorteren. Deze speelfilm is gebaseerd op het gelijknamige boek van Solomon Northup, dat dankzij de film opnieuw onder de aandacht is gebracht. En daarmee het drama dat slavernij was – of nog is. In zijn dankwoord in Hollywood wees regisseur Steve McQueen op de 21 miljoen mensen die in deze 21ste eeuw nog als slaaf worden gehouden.

Zowel op werkelijkheid gebaseerde tv-series, zoals Holocaust van de Amerikaan Marvin Chomsky, als historische documentaires, zoals Shoah van de Fransman Claude Lanzmann, bleken grote impact te hebben. Zij confronteerden het publiek met duistere kanten in de geschiedenis van hun land of werelddeel. Waarvan het tot dan te weinig wist of waarvoor het zich onverschillig had gehouden.

Het is de kracht die kunst kan hebben. In dit geval de filmkunst, al dan niet gebaseerd op het gedrukte woord.

Die cultuur is in Nederland – de toenmalige economische wereldmacht die zo’n aanzienlijk aandeel had in de slavernij – maar matig ontwikkeld. Veelzeggend is de weigering van het kabinet om geld beschikbaar te stellen voor een grondig historisch onderzoek naar het koloniaal verleden van Nederland in voormalig Indië en naar de misdragingen aan Indonesische kant. Drie wetenschappelijke instellingen pleitten in 2012 voor een dergelijke nasporing. Op schriftelijke vragen van onder anderen het Kamerlid Timmermans (PvdA) antwoordde vorig jaar de inmiddels minister van Buitenlandse Zaken geworden Timmermans, samen met zijn Defensiecollega Plasschaert (VVD), co-financiering van het onderzoek „niet opportuun” te achten.

Zo’n onderzoek zou de basis kunnen zijn voor een film die de bevindingen van de onderzoekers onder de aandacht van het grote publiek had kunnen brengen. Niet dus. Al komt er waarschijnlijk wel een film. De Nederlandse regisseur Jim Taihuttu, kleinzoon van een KNIL-sergeant, werkt aan een film over de politionele acties in Nederlands-Indië. Hopelijk wordt het een eyeopener.