Column

Simone Visionair

Zoals altijd volgde ik het advies van mijn moeder te laat op, vandaar dat ik nu een beetje achter de feiten aanslof. Vorige week zondag whatsappte ze dat ik Tegenlicht moest terugkijken, een ‘briljante jongen’ vertelde over ‘de noodzaak van een utopie’.

Dit weekend keek ik hem terug.

Aan het woord was Rutger Bregman, 25 jaar, historicus en auteur. Hoewel Nederland aan de top van alle ranglijsten staat, wordt er veel geklaagd. Bregman neemt dat onbehagen serieus, ziet er ‘begraven idealisme’ in, een gevoel van „het moet anders dan dit, we weten alleen niet hoe.” Niet door terug te willen naar het verleden, vindt de jonge historicus. „We staan op de schouders van voorgaande generaties. We mogen ontzettend dankbaar zijn voor al het werk dat voor ons is verricht.” Dat werk – van technologische ontwikkelingen tot het vastleggen van mensenrechten – is niet voor niets verricht. „Zelfvoorziening is armoede”, stelt Bregman. Vooruitgang gaat juist gepaard met afhankelijkheid, die voortdurend groeiende is. Het klinkt paradoxaal, maar Nederland is rijk ómdat we afhankelijk zijn van andere landen. We doen ertoe omdat we in een wereldwijd web van wederkerige afspraken en handelsstromen verweven zijn.

Ik vroeg me af of afhankelijkheid ook op persoonlijk vlak bevrijdend werkt: maakt een uitdijend web van emotionele verbindingen en verantwoordelijkheden ons gelukkiger?

In de film Her, krijgt Theodore een relatie met een slimme computerstem. Ze gaan zelfs samen op vakantie. Operating System Samantha blijkt echter tegelijkertijd met duizenden anderen te communiceren en is bovendien op zeker 600 anderen verliefd – pure polyamorie. Voor Theodore is dat niet te verteren: liefde moet uniek en dus particulier zijn. Maar Samantha ziet geen probleem, haar bewustzijn is veel breder, ze kan overal tegelijk zijn. Ze beleeft liefde op een geglobaliseerde manier.

Dat klinkt ver van ons bed, maar ook wij dineren met onze partner en halen daar ander gezelschap bij zodra we een berichtje beantwoorden. Mijn moeder stuurde haar kijktip niet alleen naar mij, maar naar de groeps-chat ‘Familie’. Likes en digitale vrienden hebben voornamelijk een kwantitatieve waarde. Vrienden vinden banen in het buitenland, geliefden hoppen verder. We moeten ons sociale risico spreiden, spinnen een web van afhankelijkheid omdat een stabiele kern verdwijnt.

Als het op liefde aankomt, heeft Bregman zijn eigen manier om zekerheid te creëren. Ik herinner me een gezamenlijk etentje waarbij het gesprek op hoofdhaar stuitte (vraag me niet waarom). Rutger vertrouwde ons toe dat de mannen in zijn familie op jonge leeftijd kalen. Bregmannen hebben inhammen. Hij boog zijn hoofd een beetje, zodat we mee konden kijken tussen zijn witblonde haar. „Ik wist dus dat ik een vriendin moest vinden voor ik kaal werd. Nu houdt ze te veel van me om bij me weg te gaan.”

Briljant. Een ware visionair loopt op de zaken vooruit.