Het eerste verkiezingsdebat

Metro, NOS en NRC, vorige week

De aanleiding

Donderdagavond was er in Pauw en Witteman het eerste verkiezingsdebat voor de gemeenteraadsverkiezingen. Alexander Pechtold (D66), Sybrand van Haersma Buma (CDA), Diederik Samsom (PvdA), Halbe Zijlstra (VVD) en Emile Roemer (SP) gingen met elkaar in debat. We controleren twee opvallende uitspraken.

Diederik Samsom: „Al vijftien jaar verhoogt de overheid de accijnzen op brandstof.”

Vijftien minuten na de aftrap van het debat komt de eerste concrete kabinetsmaatregel aan bod: de verhoging van de accijnzen op brandstof, rookwaar en sterke drank per 1 januari. Pomphouders in de grensstreken klagen dat hun klandizie en omzet dramatisch zijn teruggelopen omdat tanken over de grens goedkoper is. PvdA-leider Diederik Samsom verdedigt het kabinetsbeleid door te stellen: „Laten we het ook niet erger maken dan het is. Al vijftien jaar verhoogt de overheid de accijnzen.” Klopt dat?

Samsom lijkt op het eerste gezicht gelijk te hebben: de hoogte van brandstofaccijns vertoont de afgelopen vijftien jaar een stijgende lijn.

Toch klopt er iets niet aan zijn stelling. De jaarlijkse verhogingen van de accijns zijn voornamelijk het gevolg van inflatiecorrectie. Corrigeren we de accijnzen voor inflatie, dan zien we in de afgelopen vijftien jaar nauwelijks een verhoging. Sterker nog: de verhoging van de benzineaccijns liep elk jaar iets achter op de inflatie. Uitzondering is 2004, toen de benzineaccijns met 6,8 procent steeg, ofwel meer dan 4 cent per liter.

Bovendien is de accijns in de afgelopen vijftien jaar, in tegenstelling tot Samsoms bewering, een aantal keer verlaagd. Zo zag het kabinet-Balkenende II in 2005 af van inflatiecorrectie voor het komende jaar, omdat het de hoge brandstofprijzen wilde compenseren. Dat komt dus feitelijk neer op een verlaging van de accijnzen. Ook werd in de periode 2001 en 2002 de dieselaccijns drie keer verlaagd voor een totaalbedrag van 3,8 cent. De overheid wilde het gebruik van zwavelarme diesel stimuleren (gunstig in de strijd tegen CO2-uitstoot) en grote vervoerders compenseren voor de gestegen dieselprijzen. De maatregel was tijdelijk: in 2008 verhoogde het kabinet de dieselaccijns weer met 3 eurocent per liter.

Diederik Samsom heeft in grote lijnen gelijk: de overheid verhoogt al vijftien jaar de accijns op brandstof. Het betreft echter voornamelijk correcties voor inflatie. En de discussie gaat nu juist over een accijnsverhoging voor benzine, diesel en lpg die bovenop de inflatiecorrectie komt. Alles overziend beoordelen we de uitspraak van Samsom als half waar.

Emile Roemer: „Afspraken over een inkomensplafond voor sociale huurwoningen zijn vooral in Brussel gemaakt.”

Moet het inkomensplafond voor sociale huurwoningen omhoog? Een grote groep mensen verdient te veel om in aanmerking te komen voor een sociale huurwoning, maar te weinig om een huis te kopen. „Deze mensen”, aldus SP-leider Emile Romer tijdens het debat, „zitten niet te wachten op rare regeltjes uit Brussel om te zeggen wanneer je waar een woning kunt krijgen.” Maar het zijn Nederlandse regeltjes, wierp Jeroen Pauw nog tegen. „Nee, het zijn vooral afspraken die in Brussel gemaakt zijn”, antwoordde Roemer beslist. Komen de afspraken over een inkomensplafond voor sociale huurwoningen inderdaad vooral uit Brussel?

Nee, de huidige grens van 33 duizend euro om in aanmerking te komen voor een sociale huurwoning werd niet in Brussel bepaald. Toch werd de norm in 2011 wel voorgelegd aan de toenmalige mededingingscommissaris Neelie Kroes, die ermee akkoord ging.

Vorige maand nog liet de huidige mededingingscommissaris Joaquín Almunia in een persbericht weten dat sociale huisvesting geen zaak is van de Europese Commissie. Hij onderstreepte in dat bericht: „Er zijn geen eisen aan een inkomenslimiet.”

Toch zijn er zorgen dat als Nederland zou besluiten om de inkomensgrens te verhogen, Brussel daar niet mee akkoord zou gaan. De Europese Commissie zou sociale huurwoningen namelijk kunnen zien als een bedreiging voor de vrije markt. Commerciële vastgoedontwikkelaars worden benadeeld als andere woningbouwers met steun van de staat bouwen, is de gedachte. Maar voorlopig heeft Brussel nog niets besloten. Wellicht steekt Brussel er een stokje voor als in de toekomst meer Nederlanders in aanmerking komen voor sociale huisvesting, maar de uitspraak van Roemer gaat over wat er nu bepaald is. We beoordelen zijn stelling daarom als onwaar.

    • Reinier Kist