Favorieten winnen op solide Oscarfeest

De prijswinnaars bij de Oscars blijken steeds beter te voorspellen. Dat gebrek aan spanning en de degelijke presentatie van Ellen DeGeneres leidden tot een weinig sprankelende ceremonie.

Het 86ste Oscargala in het Dolby Theatre in Los Angeles kende gisternacht drie winnaars. Ruimtevaartavontuur Gravity won zeven Oscars, behalve voor beste regie vooral in ‘technische’ categorieën als camerawerk, montage, geluid, special effects. Maar de hoofdprijs, beste film, ging naar slavernijdrama 12 Years a Slave, dat ook Oscars voor bewerkt script en vrouwelijke bijrol (Lupita Nyong’o) kreeg.

De derde grote winnaar was het aidsdrama Dallas Buyers Club met Oscars voor beste mannelijke hoofd- en bijrol (Matthew McConaughey en Jared Leto), terwijl Cate Blanchett een Oscar kreeg voor haar hoofdrol in Blue Jasmine. Grote verliezer was de jaren-70-komedie American Hustle, die geen van zijn tien Oscarnominaties wist te verzilveren en daarmee Spielbergs record uit 1985 met The Color Purple – elf nominaties, geen Oscar – benaderde.

Die uitslag was niet echt een verrassing: gebrek aan suspense maakte het Oscargala gisternacht tot een heel lange zit. „Twee uur sprankelend amusement over vier uur uitgesmeerd”, zo omschreef Johnny Carson het Oscargala ooit. Probleem was ditmaal dat ook die twee uur nauwelijks sprankelden.

Dat lag deels aan de presentatie van Ellen DeGeneres, routinier van zowel het Grammy-, Emmy- als Oscargala (in 2007). Na een aardige openingsmonoloog, waarin ze de zaal vergeleek met The Hunger Games en grappen maakte ten koste van de hardhorende, 84-jarige actrice June Squibb, de altijd struikelende Jennifer Lawrence en de opgezwollen Liza Minnelli, werd haar optreden steeds bleker: een collega vergeleek het gala halverwege al met een antiek Sovjetcongres, waar het zaak was niet in slaap te vallen en op het juiste moment te klappen.

DeGeneres was onder het motto ‘doe maar gewoon’ vaak in de zaal te vinden, waar ze pizza uitdeelde, geld inzamelde voor de pizzajongen en selfies maakte met sterren. Dat gaf de avond het karakter van een tandeloos insidersfeestje. Een lukrake montage over Hollywoodhelden en muzikale intermezzi van wisselend kaliber – U2, Bette Middler, Pink en het prijswinnende liedje Let it Go – hielpen de zaak niet.

DeGeneres’ al te solide presentatie past in een serie Oscargala’s die de juiste toon niet treffen. In 2011 trachtte de Academy – de club van ruim zesduizend Hollywoodinsiders die stemt over de Oscars – jeugdige kijkers te trekken met de acteurs Anne Hathaway en James Franco, wat een slaperige show opleverde.

De terugkeer naar negenvoudig presentator Billy Crystal bleek niet het antwoord: zijn door de stille zwart-witfilm The Artist gedomineerde editie maakte een ouwelijke indruk. Maar toen komiek Seth McFarlane vorig jaar werd ingehuurd om zijn gepeperde grappen, leidde dat tot het genante lied I Saw Your Boobs.

Dan houdt de Academy het liever chic, wat snel doorslaat naar saai, zo bleek gisternacht. Al spelen bij de strijd om de aandacht van het publiek de genomineerde films ook een rol: wanneer publiekhits als Titanic of Lord of the Rings meedoen, schieten de kijkcijfers direct omhoog.

Een ander probleem is dat uitslagen steeds beter te voorspellen lijken. Naast marketing hangt dat wellicht samen met de collectieve meningvorming via sociale media, waarvoor ook een ons-kent-onswereld als de Academy gevoelig is.

Gravity, met zeven Oscars, was dit jaar in het veld de enige grote publieksfilm. De Mexicaanse regisseur Alfonso Cuarón moest grensverleggend, moeilijk en langdurig werk doen voor deze gewichtsloze survivalfilm in de ruimte; daarvoor dankte hij per ongeluk de geduldige „wise guys” (maffiosi) van Warner Bros.

En dat 12 Years a Slave, over de vrije zwarte Solomon Northup die in 1841 twaalf jaar als slaaf op plantages moest werken, beste film zou worden, leek bijna onvermijdelijk – elke andere uitkomst was als een deceptie ervaren. Presentator DeGeneres zei bij de opening maar twee opties te zien. „Eén: 12 Years a Slave wint beste film. Twee: jullie zijn racisten.”

Studio Fox Searchlight masseerde vorige week het geweten van de blanke, bejaarde en liberale Academy met de slogan It’s Time: hoogste tijd dat Hollywood zijn morele falen inzake slavernij zou rechtzetten: haar grootste films over het thema, The Birth of a Nation (1915) en Gone with the Wind (1939), praatten slavernij goed, waarna het onderwerp genegeerd werd.

Regisseur Steve McQueen zei in een rammelende speech, afgesloten met innemende bokkensprongen, dat iedereen het recht had niet alleen te overleven, maar te leven. „Dat is de belangrijkste les van Solomon Northup.”

Iets toonvaster was nieuwkomer Lupita Nyong’o – beste vrouwelijke bijrol als slavin Patsey in 12 Years a Slave – die memoreerde dat haar triomf gebaseerd was op andermans tranen. Waarna ze McQueen dankte: „Ik ben zeker dat de doden om je heen staan, en je dankbaar zijn.”

Een goede indruk maakte ook Jared Leto, die in Dallas Buyers Club de transgender Rayon speelde, vroeg op de avond. Leto, een muzikant die als acteur de laatste zeven jaar onder de radar verdween, droeg zijn zege op aan „dromers in landen als Venezuela en Oekraïne” en „de 36 miljoen mensen die hun gevecht met aids verloren”.

Zijn tegenspeler Matthew McConaughey – beste mannelijke hoofdrol, 25 kilo afgevallen om aidslijder Ron Woodroof te spelen – dankte God („Heb je God, dan heb je een vriend, en die vriend ben je zelf”), die hem „wetenschappelijk had bewezen dat dankbaarheid helpt”, waarna hij stelde dat zijn held hijzelf was, maar dan over tien jaar. Het applaus was wat dunnetjes.

Bij Cate Blanchett, die volgens verwachting de Oscar voor beste vrouwelijke hoofdrol won als Blue Jasmine, was het de vraag of ze regisseur Woody Allen zou danken, die onlangs door zijn adoptiedochter Dylan opnieuw van seksueel misbruik werd beticht. Blanchett dankte Allen en pleitte daarna voor films met vrouwen in de hoofdrol, die „geen marginaal verschijnsel zijn, zoals sommigen in deze industrie denken”. „De wereld is rond, mensen!”

Spike Jonze kreeg de prijs voor beste originele script voor Her, zijn sf-romance tussen man en computer, en bedankte daarbij zijn Nederlandse cameraman Hoyte van Hoytema en andere „mensen die ik liefheb”. Disney mocht, voor het eerst sinds de categorie in 2001 werd ingesteld, de Oscar voor beste lange animatiefilm in ontvangst nemen voor Frozen. La grande bellezza bleef het Vlaamse The Broken Circle Breakdown voor in de categorie niet-Engelstalige film – regisseur Paolo Sorrentino dankte Fellini, Talking Heads, Scorsese en voetballer Diego Maradona.

De enige verrassing van deze avond was de keuze voor Morgan Nevilles charmante documentaire 20 Feet from Stardom, over achtergrondkoortjes en sterren, en dus niet het huiveringwekkende The Act of Killing over Indonesische massamoordenaars. Zangeres Darlene Love zong haar dankwoord, en zo was er ook nog een lichtpuntje voor superproducer Harvey Weinstein, die tot voor kort in Oscars grossierde.

    • Coen van Zwol