Westen staat niet geheel machteloos in confrontatie

Opties voor reactie

Het Westen wil Rusland intomen door diplomatieke druk, dreiging het land internationaal te isoleren. Maar het wil blijven praten.

Koortsachtig zochten westerse regeringen de afgelopen dagen naar opties om Rusland in te tomen, zonder daarmee de situatie in Oekraïne verder te laten escaleren. Helemaal machteloos staan ze niet tegenover de voldongen feiten die Rusland heeft gecreëerd – ook al is er geen enkel animo om de militaire bezetting van de Krim door Russische troepen met een militair antwoord te pareren.

Ook als het Westen Rusland niet op zijn schreden kan doen terugkeren, zijn er verschillende mogelijkheden om de druk op de regering-Poetin op te voeren. Allereerst worden diplomatieke en politieke drukmiddelen uit de kast gehaald. De dreiging van economische sancties hangt ondertussen boven de markt. Trefwoord daarbij is het ‘isolement’ waarin Rusland zichzelf manoeuvreert.

Nadat dit weekeinde de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties en de ambassadeurs van de NAVO in spoedzitting bijeen waren gekomen, overlegden vanmiddag in Brussel de ministers van Buitenlandse Zaken van de landen van de Europese Unie over de situatie die in Oekraïne is ontstaan.

De grote lidstaten Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Italië hadden, samen met de Verenigde Staten, Canada en Japan, gisteren al gezamenlijk besloten uit protest de voorbereidingen stil te leggen voor de G8, de jaarlijkse bijeenkomst van grote industrielanden die in juni in Sotsji zou plaatsvinden onder voorzitterschap van president Poetin.

Obama waarschuwde zaterdag als eerste dat Rusland zich, door het internationaal recht te blijven schenden, politiek en economisch zal isoleren. Zonder in details te treden zei hij nogal vaag dat er „kosten verbonden zijn aan een militaire interventie in Oekraïne”.

Daarbij doelde Obama niet alleen op het VN-Handvest dat Rusland schond door het buurland aan te vallen, maar ook op het zogeheten Boedapest Memorandum uit 1994, waarbij Oekraïne – in ruil voor het opgeven van zijn kernwapens – van de Verenigde Staten, Rusland en het Verenigd Koninkrijk de garantie kreeg dat zijn grenzen en zijn grondgebied gerespecteerd zouden worden.

Om te voorkomen dat het conflict nu verder uit de hand loopt, zoeken de Verenigde Staten, Europese landen en de Verenigde Naties gelijktijdig met de veroordelingen naar mogelijkheden om een gesprek met Rusland, en tussen Rusland en Oekraïne op gang te brengen. Secretaris-generaal Ban Ki-moon van de Verenigde Naties heeft zijn rechterhand, plaatsvervangend secretaris-generaal Jan Eliasson, naar Kiev gestuurd om – zo mogelijk achter de schermen – een uitweg te vinden.

Als leider van Ruslands belangrijke handelspartner Duitsland belde kanselier Merkel met Poetin; niet alleen om haar scherpe veroordeling van de „onacceptabele” bezetting van de Krim uit te spreken, maar ook om een vorm overeen te komen waarin de politieke dialoog snel op gang kan komen: een zogeheten contactgroep van betrokken landen, bijvoorbeeld onder leiding van de OVSE, de Organisatie voor Vrede en Veiligheid in Europa. Poetin zou daarmee hebben ingestemd.

Zaterdagavond werd de situatie in Oekraïne, tot onvrede van Rusland, besproken in een haastig bijeengeroepen zitting van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. De zitting leverde geen concrete resultaten op. Rusland heeft een veto in de raad, waardoor een resolutie die de bezetting van de Krim veroordeelt er niet zal komen. Maar mogelijk zal zo’n resolutie toch in stemming worden gebracht door westerse landen, om aan te tonen hoe geïsoleerd Rusland is. Het Westen zou er veel aan gelegen zijn steun voor zo’n resolutie te krijgen van China, vaak een bondgenoot van Rusland in de Veiligheidsraad, maar van oudsher ook sterk gekant tegen buitenlandse interventies in de aangelegenheden van een land.

Het stilleggen van de voorbereidingen voor de G8 in Sotsji is misschien niet een erg indrukwekkende sanctie. En ook de waarschuwing van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Kerry dat de Russen hun lidmaatschap kunnen verspelen van deze exclusieve club van rijke landen zal Moskou niet snel tot een koerswijziging in Oekraïne bewegen.

Maar economisch kan Rusland zich een isolement, zeker op de wat langere termijn, heel slecht permitteren. En de Russische machtselite evenmin. Die omstandigheid kan ook de Europese Unie, een hoofdrolspeler in de Oekraïense kwestie die zich dit weekeinde opvallend stil hield, mogelijk benutten.

Gerichte financiële sancties tegen politici en oligarchen met bezittingen in het Westen, kunnen de Russische machthebbers op een gevoelige plek raken – in hun eigen portemonnee en die van het netwerk waarvan ze afhankelijk zijn om politiek te overleven. Het is niet veel, maar met die instrumenten kunnen de westerse landen proberen enig weerwerk te bieden.

    • Juurd Eijsvoogel