Franse filmregisseur Alain Resnais (91) overleden

Alain Resnais met actrice Sabine Azema op het filmfestival van Cannes in 2002. Foto AFP / Olivier Laban-Mattei

Alain Resnais, de maestro van de Franse cinema, is gisteravond op 91-jarige leeftijd overleden. Dat heeft zijn producent medegedeeld aan persbureau AFP. Hij stierf in het bijzijn van zijn familie.

Met zijn debuutfilm Hiroshima mon amour (naar het boek van Marguerite Duras) zette Resnais de filmwereld op z’n kop: het werd de eerste “moderne film van de geluidscinema” genoemd. De film onderzoekt niet alleen de impact van de atoombom op het leven van een Japanse man, maar koppelt zijn levensverhaal aan dat van een Franse vrouw die op bezoek is in Hiroshima.

Resnais kreeg tijdens zijn carrière drie Césars voor beste film. Zo won hij de Franse equivalent van de Oscars voor zijn films Providence, Smoking/No Smoking en On Connaît la Chanson. Voor die eerste twee films kreeg hij ook een César voor beste regie. In 1949 kreeg hij voor zijn korte film Van Gogh de Oscar voor beste korte film op twee spoelen.

De regisseur was de afgelopen jaren nog steeds actief aan het werk. Zo verscheen in 2012 zijn film Vous N’avez Encore Rien Vu, waarvoor hij kans maakte op een Gouden Palm op het filmfestival van Cannes.

Op het filmfestival van Berlijn won Resnais onlangs nog de Alfred Bauerprijs. Zijn toneelverfilming van Aimer, boire et chanter was volgens de jury de film die het beste nieuwe perspectieven opent op de filmkunst.

Verhouding tussen kunst en leven het grote thema

Alain Resnais was naast Jean-Luc Godard en François Truffaut een van de voormannen van de Franse Nouvelle Vague, schreef recensent Dana Linssen een tijd geleden in NRC Handelsblad.

“Maar meer dan Godard en Truffaut, die hun inspiratie zochten in Amerikaanse studiofilms, vond hij aansluiting bij de Franse nouveau roman van schrijvers als Alain Robbe-Grillet en Marguerite Duras. Met hen zou hij zijn grootste films maken. L’année dernière a Marienbad (1961, scenario Robbe-Grillet) geldt als een onovertroffen filmische waanvoorstelling.

De verhouding tussen kunst en leven is zijn grote thema. Voor Resnais imiteert het leven vaker de kunst dan andersom. En daar zoekt hij steeds nieuwe vormen bij. In plaats van een auteur die steeds dezelfde film maakt, omschrijft hij zichzelf als een auteur die steeds een film maakt die haaks op de vorige staat. Het is niet verwonderlijk dat hij ook de nieuwe generatie filmliefhebbers weet aan te spreken, gewend als zij is aan eclecticisme en de ervaring dat alles wat ze meemaken al eens in de film te zien was.”

De trailer van L’année dernière a Marienbad

Een van de eerste films over de Holocaust

In 1955 maakte Resnais een van de eerste film die over de Holocaust is gemaakt. Nog steeds is Nuit et brouillard “een goed voorbeeld van hoe dit gevoelige onderwerp benaderd kan worden”, schreef recensent Peter de Bruijn in de krant.

“Dat wil zeggen: met een ernst die al lang niet meer vanzelfsprekend is, en ook met eerbied voor het onbevattelijke ervan. Resnais maakte niet alleen een van de eerste films over de Jodenvervolging, hij was misschien ook de eerste die wees op het onmogelijke van zijn taak. Hij filmde (in kleur) op de verlaten terreinen van Auschwitz, maar daar is niet veel meer te zien, vertelt de voice-over, die bestaat uit een ingetogen tekst van overlevende Jean Cayrol, die pas op het einde met stemverheffing wordt gelezen door acteur Michel Bouquet.

Een deel van de archiefbeelden is iconisch (het meisje met het hoofddoekje dat de fotograaf aankijkt vanuit de trein). Maar Resnais maakt ook gebruik van minder bekend, zeer schokkend archiefmateriaal, dat nog schokkender is in een film die voor het overige zo ingetogen is. De simpele, zeer mooie muziek is van Hanns Eisler.

De film werd aanvankelijk geweigerd door het filmfestival van Cannes, na bezwaren van de Duitse overheid. Een schandaal volgde, waarna de film toch buiten competitie mocht worden vertoond op het festival. Met Nuit et brouillard zette Resnais een eerste stap in het schemergebied tussen documenteren en verbeelden van de Jodenvervolging, maar een eerste stap die daarna zelden is verbeterd.”

Het einde van de film Nuit et brouillard
http://www.youtube.com/watch?v=KQ2VtZ1P1SU

    • Lex Boon