Elf ziekenhuizen weigeren sterftecijfers openbaar te maken

Het grootste ziekenhuis van Nederland, Erasmus MC in Rotterdam, is een van de ziekenhuizen die weigert de sterftecijfers openbaar te maken om principiële redenen. Foto ANP/Koen Suyk

Elf ziekenhuizen voldoen niet aan de eis van minister Schippers (VVD, Volksgezondheid) om vanaf 1 maart sterftecijfers openbaar te maken. Dat blijkt uit onderzoek van NRC Handelsblad.

Onder de weigeraars zijn een aantal ziekenhuizen die om principiële redenen niet publiceren. Ze vinden een gemiddeld sterftecijfer nietszeggend en onvergelijkbaar. Het grootste ziekenhuis van Nederland, Erasmus MC in Rotterdam, is een van deze ziekenhuizen.

Forse kritiek op rekenmethode van zorgautoriteit

Ook veel ziekenhuizen die hun sterftecijfer wel publiceren hebben forse kritiek op de rekenmethode die de Nederlandse Zorgautoriteit hanteert. Van de 77 ziekenhuizen die hun gemiddelde sterftecijfer publiceerden, overlijden gemiddeld de meeste mensen in het Amstelland ziekenhuis in Amstelveen (sterftescore: 123). Het Martini Ziekenhuis in Groningen (sterftescore: 62) noteert relatief gezien de minste sterfgevallen.

Gisteren liep de deadline af voor ziekenhuizen om het sterftecijfer op de eigen website te publiceren, en de gegevens te verzenden aan de Nederlandse Zorgautoriteit. Vanaf 2010 wordt al gewerkt aan een methode om sterfte in ziekenhuizen te meten en vergelijken. Nu is publicatie voor het eerst verplicht. Die eis stelde minister Schippers vorig jaar.

Ziekenhuizen leveren een HSMR- en een SMR-score. Dat zijn respectievelijk een score die de gemiddelde sterfte van alle afdelingen in het ziekenhuis meet, en de sterftecijfers per diagnosegroep. Om goed te kunnen vergelijken worden de cijfers gecorrigeerd voor leeftijd, geslacht, opname-urgentie, andere kwalen, herkomst en economische kenmerken van de patiënt. Een HSMR-score van 100 geldt als het Nederlands gemiddelde; het betekent dat het aantal sterfgevallen in het ziekenhuis precies gelijk zijn aan het berekende ‘verwachte’ aantal sterfgevallen.

Ziekenhuizen ook kritisch op publicatie sterftecijfers

Uit het onderzoek van deze krant blijkt dat veel ziekenhuizen kritiek hebben op het publiceren van sterftecijfers. Dat geldt ook voor ziekenhuizen die de cijfers wel hebben gepubliceerd. De Ziekenhuisgroep Twente meldt op de website de cijfers uit principe niet te publiceren: “De standaardisatie is in Nederland jammer genoeg nog niet klaar en voldoende ontwikkeld.”

Het Medisch Centrum Haaglanden in Den Haag heeft van de Zorgautoriteit toestemming gekregen de cijfers later te publiceren, omdat het meedoet in een pilot waarin het experimenteert met een alternatieve berekening van de sterftecijfers. Het ziekenhuis heeft kritiek op de huidige berekening: “Ziekenhuizen hebben namelijk geen uniforme systematiek om hun patiëntenkenmerken te registreren en coderen.” Ziekenhuis De Tjongerschans in Heerenveen onderzocht intern waarom de HSMR score relatief hoog ligt (117), en ontdekte dat ziekenhuizen verschillende manier van coderen gebruiken, waardoor de sterftescores uiteenlopen.

‘Sterftecijfer vormt geen vergelijkingsmateriaal’

De Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen liet eerder al weten dat de sterftescore voor patiënten “geen vergelijkingsmateriaal” vormt, omdat het weinig zegt over de kwaliteit van de geleverde zorg in het ziekenhuis. Academische ziekenhuizen hebben meer speciale medicijnen en apparatuur voor complexe operaties, en behandelen daardoor meer heel erg zieken patiënten dan kleinere ziekenhuizen. Daardoor overlijden er over het algemeen meer patiënten.

Enkele ziekenhuizen uiten kritiek op de HSMR-score, omdat ze afdelingen hebben voor pijnverlichting die niet gericht zijn op het genezen van mensen. De patiënten op die afdelingen overlijden sowieso, maar daarvoor wordt geen correctie toegepast in de sterftescore.

Schippers wil interne problemen opsporen

Minister Schippers hoopt dat ziekenhuizen, door de druk van verplichte publicatie, interne problemen kunnen opsporen. Daarnaast wil ze patiënten openheid bieden, zodat ze een keuze kunnen maken tussen diverse ziekenhuizen. Eerder kwamen in het Ruwaard van Puttenziekenhuis in Spijkenisse problemen aan het licht nadat sterftecijfers openbaar werden gemaakt.

Verschillende ziekenhuizen zijn een intern onderzoek gestart naar aanleiding van een hoog gemiddeld sterftecijfer. Het Jeroen Bosch ziekenhuis in Den Bosch (HSMR: 117) meldt “diepgaand en breed onderzoek” te zullen doen naar de oorzaak van het hoge sterftecijfer.

Het Amstelland ziekenhuis in Amstelveen meldt dat de hoogste HSMR-score (123) van Nederland wordt veroorzaakt door “een eenmalige situatie met duidelijk aanwijsbare oorzaken.” In 2012 werden volgens het ziekenhuis veel patiënten in hun laatste levensfase overgenomen van ziekenhuizen en verpleeghuizen in de omgeving. Anders dan in veel andere ziekenhuizen, verpleegt het Amstelland hen tot het overlijden, en stuurt zelden door naar een hospice. Volgens de Raad van Bestuur wordt het sterftecijfer daardoor opgekrikt.

    • Enzo van Steenbergen