Vaders naam of moeders naam, dat is de vraag

In België mogen ouders kiezen of ze hun kind de achternaam van de moeder dan wel van de vader geven. Nederlandse kinderen krijgen automatisch de naam van de vader – al valt er wel iets aan te doen.

Ouders van Nederlandse kinderen moeten kiezen tussen de naam van de vader of de moeder. Foto Thinkstock

De Belgische parlementaire commissie Justitie besloot deze week dat pasgeboren baby’s niet zomaar meer de achternaam van hun vader krijgen. Een dubbele naam, die van de vader gevolgd door die van de moeder, wordt de nieuwe standaard. Tenzij de ouders zelf kiezen voor een van beide namen of de omgekeerde combinatie. Hoe zit dat in Nederland en in andere landen?

1 Kun je in Nederland ook een dubbele achternaam geven aan je kind?

Nee, dat kan niet. Kinderen krijgen automatisch de achternaam van de vader als de ouders getrouwd zijn. Getrouwde stellen die liever de achternaam van de moeder willen geven aan hun kind, kunnen dat regelen bij de burgerlijke stand. Kinderen van ongehuwde ouders krijgen de achternaam van hun moeder, tenzij de vader het kind heeft erkend. Dan krijgt de baby zijn achternaam. Ook hier geldt: als de ouders liever de naam van de moeder willen, dan moeten zij dat aangeven bij de gemeente.

2 Kun je het ene kind jouw achternaam geven en het andere kind de achternaam van je partner?

Deze keuze voor een achternaam is eenmalig. Dus alle volgende kinderen in het gezin krijgen de achternaam die het eerste kind heeft. Zo is het duidelijk dat het broers en/of zussen zijn. En dat het om één gezin gaat. Met een kunstgreep is het mogelijk hiervan af te wijken: als de vader het eerste kind niet erkent en het tweede wel, dan kan het eerste de naam van de moeder krijgen en het tweede de naam van de vader. Maar niet-erkennen heeft meer consequenties, zoals het ontbreken van wettelijk vaderschap.

3 Hoeveel vrouwen geven hun achternaam aan hun kind?

Dat is onbekend. Het is pas sinds 1998 mogelijk voor stellen die getrouwd zijn of samenwonen om de achternaam van de vrouw aan hun kind te geven. Hoeveel ouders dit doen, wil Leendert Brouwer, redacteur van De Nederlandse Familienamenbank graag weten. Maar het ministerie van Veiligheid en Justitie, dat gaat over persoonsgegevens, heeft dit over de afgelopen 16 jaar nog niet berekend.

Van oudsher is het zo gegroeid dat men koos voor de naam van de man, zegt Brouwer. Overigens stond het voor 1811, voordat de burgerlijke stand werd ingevoerd, niet per definitie vast welke naam het kind kreeg. Dat hing in die tijd vaak af van de machtsverhoudingen, zegt Brouwer. „Als een man zich inhuwde op de boerderij van zijn vrouw dan kreeg hij de betreffende boerderijnaam als achternaam, en dus de achternaam van zijn vrouw en schoonfamilie. Dat gebeurde nog wel eens in het oosten van het land, bij families met achternamen die op ‘ink’ eindigen, zoals Meijerink en Jansink.”

4 Hoe zit het in andere landen?

Dat verschilt erg per land. Dubbele achternamen – een van de vader en een van de moeder – zijn algemeen gebruikelijk in Spaanstalige landen (eerst de achternaam van de vader, dan die van de moeder), evenals in Portugal en voor Portugese namen in Brazilië (eerst de achternaam van de moeder, dan die van de vader).

IJsland kent, op een paar oude families zoals die van Nobelprijswinnaar Halldór Laxness na, geen familienamen. De achternaam van een kind bestaat uit de voornaam van de vader, gevolgd door een genitief-s en son bij jongens of dóttir bij meisjes. Behalve wanneer vader en zoon dezelfde voornaam hebben – wat nogal eens voorkomt, het IJslandse voornamenassortiment is niet heel groot – verandert de achternaam dus in elke generatie: een uitdaging voor stamboomonderzoekers. Tot 1811 was dit ook in sommige delen van Nederland gangbaar.

De termen voor- en achternaam kunnen verwarring wekken. Meestal is de familienaam de achternaam, maar in Hongarije is dit omgekeerd: eerst komt de familienaam en dan de gegeven ‘voornaam’.