‘Ik wil niet dat mijn vrienden sterven’ - berichten uit Krim worden somberder

Roadblocks en Russische vlaggen bij de grens tussen Krim en vasteland. Foto AFP / Viktor Drachev

Journalist Laura Starink is afgereisd naar Oekraïne. Ze is aan de grens tussen het autonome schiereiland de Krim en de rest van het land, waar de spanning momenteel met het uur toeneemt. “Vers uit de warzone“, zoals ze ons schrijft, vertelt ze hoe het er nu aan toe gaat.

Alle plaatsen die hieronder genoemd worden, staan in deze kaart aangegeven:

Aan de grens bij Armjansk, 1 maart 2014

Zandzakken, een handgemaakte plank met spijkers om over de weg te trekken, een aantal vrachtwagens, een handvol kozakken uit Rusland, een paar leden van de Oekraïense Berkoet met zwarte bivakmutsen en een groep onduidelijke jongemannen in guerrillauitrustingen versperden ons vanochtend bij de nauwe doorgang naar de Krim de weg. Drie kilometer voor het stadje Armjansk hebben Russisch-gezinde guerrilleros de Krim met barricades en betonblokken afgesloten voor onwelgevallige bezoekers.

Gewapende en gemaskerde mannen die zeggen bij de Oekraïense Berkut-oproerpolitie te horen, bij de grens tussen Krim en het vasteland van Oekraïne. De Russische nationale en marinevlag zijn gehesen. Foto AFP / Viktor Drachev

Vrachtwagens en personenauto’s mogen na controle doorrijden, maar journalisten worden met grote argwaan bekeken. Leek de stemming eerst nog vriendelijk – de kozakken met hun zwarte bontmutsjes en leren zweepjes wilden graag op de foto – even later werden ze tot de orde geroepen door een meerdere die hen afblafte dat ze niet met journalisten mochten praten.

Een nacht lang rijden door de steppen liep dood

Zo strandde onze reis naar de Krim op een roadblock. Gisteravond vielen de vluchten van Kiev naar Simferopol uit omdat het vliegveld op de Krim was bezet door onduidelijke troepen. Een nacht lang rijden door de steppen van Oekraïne in een gehuurd busje liep uiteindelijk dood op twee kwaadaardige Berkoeters, die ons, na overleg met hogergeplaatsten, toesnauwden dat westerse journalisten alleen maar leugenpraat over Oekraïne verkondigden en dat wij banden hadden met Maidan.

Roadblocks bij Armjansk. Foto AFP / Viktor Drachev

We keren terug naar Cherson, een troosteloos havenstadje van 300.000 inwoners en kopen tickets naar Simferopol voor de trein van vanochtend 5 uur.

Sombere berichten

De berichten worden met het uur somberder. Oorlogsbodems sluiten de baai van Balaklava af. De manschappen van de Zwarte Zeevloot in Sebastopol wordt opgeschaald. In Simferopol patrouilleren Russische militairen.

Als uiteindelijk de tekst komt waarin Poetin de Senaat in Moskou om toestemming vraagt om “in overeenstemming met de grondwet van de Russische federatie” in Oekraïne troepen in te mogen zetten op het Oekraïense grondgebied, kopt de Oekraïense Pravda: het is oorlog in Oekraïne.

De Rechtse Sector in Kiev roept op tot mobilisatie. In Charkov en Donetsk gaan pro-Russische demonstranten de straat op en vallen klappen. Onze fixer Aleksandra uit Kiev is in tranen.

“Het is oorlog, mijn moeder belt me hysterisch op. Ik wil niet dat mijn vrienden sterven.”

Pro-Russische demonstranten in Donetsk. FOto Reuters / Stringer

Cherson: een eigen kleine omwenteling

In Cherson is men nog niet bezig met de grote oorlog, maar met de eigen kleine omwenteling. Op het plein voor het stadhuis staan twee groepen demonstranten tegenover elkaar, gescheiden door een rij rustige politieagenten. De Maidan-aanhangers hebben het stadhuis bezet, de gouverneur heeft zijn ontslag genomen en de voorzitter van de gemeenteraad is afgezet. Er is een burgerwacht ingesteld, maar hoeveel man die telt is geheim.

Aan de overkant staan de anti-Maidan-betogers, bij de lege sokkel van hun Lenin-beeld, dat een week geleden is neergehaald. Hier schreeuwt men als gebruikelijk ‘Weg met de fascisten’, ‘Weg met West-Oekraïne’, ‘Leve Rusland’.

Cherson: Oekraïne heeft nooit bestaan

Oekraïne heeft nooit bestaan, zegt Angelika Sokolova (48):

“Lenin heeft pas in 1922 de Oekraïense republiek opgericht. En nu hebben ze zijn beeld neergehaald. Die Bandera-aanhangers willen ons onze geschiedenis afpakken!”

Voor Sokolova staat vast dat Janoekovitsj háár president is:

“Dit is een staatsgreep en onze Russische broeders zijn ons te hulp gekomen.”

Cherson: ze zijn van de duivel bezeten

Manicure Tatjana Kirilova, zwarte haardos, rode lippen, roept de mensen op uiteen te gaan en zich niet te laten provoceren:

“Leve de Krim, daar komt het fascisme er niet door!”

Tussen de twee groepen betogers staat de zwartgerokte vader Nikolaj van de Kerk van de heilige Petro Mohyla. Misprijzend kijkt hij naar de anti-Majdangroep.

“Die lui zijn vóór een bezetting. Het zijn fanatici die denken dat alles in orde komt als de Russen maar binnenvallen. Het zijn extremisten, maar het is maar een kleine groep. Ze zijn van de duivel bezeten.”

Cherson: RUsland is niet zo sterk

Op de trappen van het gemeentehuis staat activiste Natalja Tsjermosjentseva van de Maidan-groep. De communisten zijn pas een week geleden opgedoken, zegt ze, “wij staan hier al drie maanden”. In Cherson is de verdeling ongeveer fifty-fifty. Al is de Krim maar zestig kilometer verderop, ze is nog vol vertrouwen dat er hier niks schokkends te gebeuren staat.

Daar zorgt de jonge stevige jurist Denis Losjkarjov (34) voor, die met honderd man uit Cherson op Euromaidan in Kiev het klappen van de zweep heeft geleerd. Nu is hij de leider van de zelfverdedigingsgroep van Cherson, die gebouwen en meetings bewaakt en patrouilles uitvoert. Het is vooral zaak provocaties te voorkomen, zegt Losjkarjov, als hij wordt weggeroepen.

Ik hol achter hem aan. Er staat een prullenbak in de fik en er zijn een paar onduidelijke types gesignaleerd. Losjkarjov redt de situatie en als hij het stadhuis weer binnenloopt, geeft de politiecommandant hem een hand. “Bedankt, Denis!”, zegt hij joviaal. De verhoudingen met de politie zijn, anders dan in Kiev, uitstekend.

“Het is onze taak orde en rust te bewaren”, zegt Losjkarjov. “Hier komt geen burgeroorlog”, zegt hij nog bezwerend. “Rusland is niet zo sterk als het zich voordoet.”

Op de hoogte blijven van de situatie op de Krim? Lees ons liveblog.

    • Laura Starink