Dág, Anne-Noor de Vries-Van den Berg

Deze week werd bekend dat alle pasgeboren baby's in België voortaan een dubbele achternaam krijgen // Van vader én moeder // Hoe zit dit in Nederland? Vier vragen

De Belgische parlementaire commissie Justitie besloot deze week dat pasgeboren baby’s niet zomaar meer de achternaam van hun vader krijgen. Een dubbele naam, die van de vader gevolgd door die van de moeder, wordt de nieuwe standaard. Tenzij de ouders zelf kiezen voor een van beide of de omgekeerde combinatie. Ingewikkelder wordt het bij ouders die zelf een dubbele achternaam hebben. Uit hun vier achternamen moeten zij er voor hun kinderen twee kiezen. Vier vragen over hoe dat in Nederland en andere landen geregeld is.

Kun je in Nederland ook een dubbele achternaam geven aan je kind?

Nee, dat kan niet. Kinderen krijgen automatische de achternaam van de vader als de ouders getrouwd zijn. Getrouwde stellen die liever de achternaam van de moeder willen geven aan hun kind, kunnen dat regelen bij de burgerlijke stand. Kinderen van ongehuwde ouders krijgen de achternaam van hun moeder, tenzij de vader het kind heeft erkend. Dan krijgt de baby zijn achternaam. Ook hier geldt: als de ouders liever de naam van de moeder willen, dan moeten zij dat aangeven bij de gemeente.

Kun je het ene kind jouw achternaam geven en het andere kind de achternaam van je partner?

Deze keuze voor een achternaam is eenmalig. Dus alle volgende kinderen in het gezin krijgen de achternaam die het eerste kind ook heeft. Zo is het duidelijk dat het broers en of zussen zijn. En dat het om één gezin gaat. Het is met een kunstgreep mogelijk om hiervan af te wijken: als de vader het eerste kind niet erkent en het tweede wel, dan kan het eerste de naam van de moeder krijgen en het tweede de naam van de vader. Maar niet erkennen heeft meer consequenties, zoals het ontbreken van wettelijk vaderschap.

Hoeveel vrouwen geven hun eigen achternaam aan hun kind?

Dat is onbekend. Het is pas sinds 1998 mogelijk voor getrouwde of samenwonende vrouwen om hun achternaam aan hun kind te geven. Hoeveel vrouwen dit doen, wil Leendert Brouwer, redacteur van De Nederlandse Familienamenbank, graag weten. „Maar dan zal het ministerie van Veiligheid en Justitie, die gaan over persoonsgegevens, dat eerst moeten uitzoeken.”

Van oudsher is het zo gegroeid dat men koos voor de naam van de man, vertelt Brouwer. Overigens stond het voor 1811, voordat de burgerlijke stand werd ingevoerd, niet per definitie vast welke naam het kind kreeg. Dat hing in die tijd vaak af van de machtsverhoudingen, zegt Brouwer. „Als een man zich inhuwde in een rijke boerenfamilie, dan moest hij vaak de achternaam van die familie aannemen. En kregen de kinderen ook die naam. Dat gebeurde nog weleens in het oosten van Nederland, bij boerenfamilies met achternamen die op ‘ink’ eindigen, zoals Meijerink en Jansink.”

Hoe zit het in andere landen?

Dat verschilt erg per land. Dubbele achternamen – een van de vader en een van de moeder – zijn bijvoorbeeld algemeen gebruikelijk in Spaanstalige landen, evenals in Portugal en voor Portugese namen in Brazilië.

IJsland kent, op een paar oude families als die van Nobelprijswinnaar Halldór Laxness na, geen familienamen. De achternaam van een kind bestaat uit de voornaam van de vader, gevolgd door een genitief-s en son bij jongens of dóttir bij meisjes. Behalve wanneer vader en zoon dezelfde voornaam hebben – wat best vaak voorkomt, het IJslandse voornamenassortiment is niet heel groot – verandert de achternaam dus in elke generatie: een uitdaging voor stamboomonderzoekers.

De termen voor- en achternaam kunnen verwarring wekken. Meestal is de familienaam de achternaam, maar in Hongarije is dit omgekeerd: eerst komt de familienaam en dan de gegeven ‘voornaam’.