Opinie

Waar zijn de schrijvers

Franse boekverkopers protesteerden deze week in hun nakie tegen censuur. Blote Fransozen. Mooie beelden. Waarom zie je zoiets nooit bij ons? Omdat onze boekhandelaren braaf zijn, en onze schrijvers helemaal. Ambtenaren. Zelfs als er boekwinkelketens verdwijnen, houden ze hun kleren aan.

Polare is dood. Daarover is al veel geschreven, een heel boek vol. Wat voor boek? Een nogal sentimenteel en nostalgisch boek. De boekenwereld blijft behoudend. Linnen tasjes, grachtenpandjes, vaste boekenprijs. Polare ging de weg van de gulden en de fax. Maar ik snap het sentiment. Polare was geen Schoenenreus. En een boek is geen schoen. Genoeg daarom over die winkel, we moeten even over boeken praten.

Woensdag vroeg ik mijn Facebook-vrienden, onder wie veel schrijvers, welke Nederlandse roman de afgelopen tien jaar maatschappelijk debat heeft veroorzaakt (dus niet: literair debat). Met pijn en moeite schraapten we wat namen bij elkaar. Robert Vuijsje? Anton Dautzenberg? Al met al bitter weinig. Ramsey Nasr dan? Ja, maar hij is eigenlijk een Belg.

Onze schrijvers lijken zo onverschillig als olympische schaatsers in het Holland Heineken House. Focus op de navel. De Belgen hebben tenminste nog Hemmerechts en Lanoye. Daar loopt de boekenverkoop meteen ook veel beter.

‘Ja, maar romanciers schrijven romans, geen columns!’

‘Ja, maar geëngageerde romans zijn onleesbare gedrochten!’

‘Ja, maar was het vroeger dan beter, hé?’

Okay. Maar als het om Polare gaat, lukt het schrijvers opeens wel om in de pen te klimmen. Deze woensdag nog in NRC, een stuk van Kluun, ooit verguisd, nu literaire lieveling. Kluun begon weer over die mythische namen. Broese! Scheltema! Donner! Nostalgie.

Romanciers, waar waren jullie vlammende stukken over privacy? Bonussen? Banken? Syrië? ‘Goed, goed, alles goed!’, zeggen onze schrijvers, ‘Maar Poláre wordt mishandeld!’. Notoir onverschillig. Antimultatulianen, allemaal. Genant.

Ik chargeer. Ze discussiëren ook weleens over iets anders. E-books, bijvoorbeeld, of over de toekomst van de essayistiek. Er zijn meer tegenvoorbeelden. Maar gemiddeld klopt mijn som: Polare is failliet, onze schrijvers waren dat al. Enkel betrokken bij eigen navel en toko. Een stokoud verwijt, ja, maar het verwijt keert steeds terug omdat het probleem steeds blijft.

Nieuw is dat mijn generatie haar heil inmiddels elders zoekt. Dankzij digitalisering en internationalisering. Voor de grote vragen van deze tijd – privacy, identiteit, Europa bijvoorbeeld – zijn we geestelijk allang geëmigreerd naar andere contreien en genres. Laat u niet in slaap sukkelen door het succes van schrijversfeestjes: er is een braindrain bezig. Naar Twitter, longreads en non-fictie. Naar wetenschappers, activisten of buitenlandse romanciers. Want onze Solzjenitsyn heet Snowden. En één tweet van Teju Cole bevat meer engagement dan het hele Centraal Boekenhuis.

In Nederland hebben Thiery Baudet, godbetert, of Quinsy Gario en Ewald Engelen het debat meer beïnvloed dan tien jaar Hollandse romanproductie bij elkaar. Kortom, we kunnen de verbeeldingskracht en empathie van romanciers hier goed gebruiken. Mag hoor, hoeft niet. Niet ieder kan Émile Zola zijn. Maar nu is het wel héél stil.

Romans zijn nu kruiswoordpuzzels. Verstrooiend, maar tandeloos. Daar is een markt voor, in dit vergrijsd land. Volgende week is het gewoon weer kruiswoordpuzzelweek, met kruiswoordpuzzelschrijvers en als vanouds een supertof kruiswoordpuzzelbal. Drink maar, schrijver, drink. Alaaf! Maar het leven is elders.