PvdA zit in hoek waar de klappen vallen

Volgens de laatste peiling stevent de PvdA in Amsterdam af op historisch verlies. De oppositie drijft PvdA-lijsttrekker Hilhorst in het defensief.

Pieter Hilhorst worstelt. Als wethouder van Financiën verdedigt hij het collegebeleid van PvdA, VVD en GroenLinks (op hoofdlijnen gesteund door D66). Als PvdA-lijsttrekker voert hij fel campagne tegen diezelfde partijen. En dan is er ook nog het kabinetsbeleid van PvdA en VVD waar hij zich de ene keer tegen afzet en wat hij de andere keer omarmt. Kortom: Hilhorst is kwetsbaar. En daarmee een makkelijk doelwit voor de oppositie.

Het is nog krap drie weken te gaan tot de verkiezingsdag en de PvdA dreigt zijn machtspositie in de hoofdstad te verliezen. In de laatste peiling houdt de PvdA 10 van de 15 zetels over. Grote winnaar is D66 met 13 zetels, tegenover 7 nu. Verder stijgt de SP van 3 naar 6 zetels, verliest GroenLinks 1 zetel (van 7 naar 6) en zakt de VVD van 8 naar 6 zetels. De peiling werd uitgevoerd door het gemeentelijke Bureau Onderzoek en Statistiek in opdracht van Het Parool. Als Hilhorst op 19 maart verliest, dan zou dat een historische nederlaag betekenen: in Amsterdam is de PvdA sinds 1949 onafgebroken de grootste partij geweest.

Al sinds de aftrap van de campagne zit Hilhorst, die anderhalf jaar geleden de Amsterdamse politiek in kwam, in de hoek waar de klappen vallen. „U bent geen Lodewijk Asscher”, zei D66-lijsttrekker Jan Paternotte tijdens het eerste lijsttrekkersdebat in januari. Daarmee verwijzend naar het gebrek aan bestuurlijke ervaring van Hilhorst en de politieke blunders (zoals de miljoenen aan onterecht uitgekeerde woonkostenbijdrage) die maar niet van de oud-columnist af lijken te glijden. De eerste klap was uitgedeeld: Hilhorst zou te licht zijn voor zijn post, zo was de suggestie.

Dat beeld weet Hilhorst onvoldoende bij te stellen in de dagen die volgden. In publieke optredens is hij te weinig overtuigend. Woensdag bij Pauw & Witteman verzandde hij al snel in holle politieke frasen („Ja, ook voor onderwijs moet u bij de PvdA zijn”).

Ook in het Stadsdebat afgelopen dinsdag in De Balie had Hilhorst het zwaar. Paternotte probeerde de PvdA-voorman in een hoek te drijven, met steun van VVD-lijsttrekker en wethouder Eric van der Burg. Niet zonder succes. Zo werd Hilhorst hard aangepakt op zijn bewering dat meevallers, als het aan de PvdA ligt, worden besteed aan armoedebestrijding. Een belangrijk punt voor Hilhorst, die hard campagne voert tegen de „lelijke tweedeling” in Amsterdam tussen arm en rijk. Paternotte riep iedereen op naar pagina 68 van het PvdA-verkiezingsprogramma te gaan om zelf te kunnen zien dat er „geen cent naar armoede gaat” bij de PvdA. Hilhorst probeerde nog iets tegen te werpen, maar Van der Burg maakte het af: „U kent uw eigen verkiezingsprogramma niet.” Dat pagina 68 helemaal niet bestaat – het document telt maar 56 pagina’s – ging geheel aan Hilhorst voorbij.

Ook landelijk heeft de PvdA er weleens beter voor gestaan. PvdA-leider Diederik Samsom staat onder druk, omdat hij in het kabinet pijnlijke compromissen (JSF, strafbaarstelling illegaliteit) en forse bezuinigingen moet verdedigen. En in grote steden klinkt de landelijke politiek altijd meer door dan in kleine gemeenten, zei bestuurskundige en PvdA-denker Wim Derksen vorige week al in deze krant.

Dat de PvdA landelijk samenwerkt met VVD en D66 is de komende weken even niet van belang. De campagnestrategie van de PvdA lijkt voorlopig: hard in de aanval tegen de ‘VVD66’ (een vondst van de Jonge Socialisten). Het vertellen van het eigen verhaal komt later wel. Maar vooralsnog zitten Hilhorst en zijn partij toch vooral in het defensief. De vraag is: komen ze daar op tijd uit?

Er is hoop. Traditiegetrouw is de PvdA met haar machtige campagnemachine goed in een eindspurt in de laatste week. Vier jaar geleden suggereerden de peilingen ook een groter verlies voor de PvdA dan uiteindelijk werd geleden. Met als verschil dat de partij toen werd aangevoerd door de populaire Asscher en de PvdA het kabinet-Balkenende IV vlak voor de verkiezingen liet vallen (waardoor weggelopen kiezers terugkeerden).

Om de schade op 19 maart te beperken is een hoge opkomst onder allochtone kiezers voor de PvdA essentieel. Daar komt traditioneel een groot deel van de stemmen vandaan.