Op de Krim zou het zomaar eens mis kunnen gaan

Het is onrustig op de Krim, een schiereiland in het zuiden van Oekraïne// De meeste bewoners zijn pro-Russisch // Dreigt er een nieuw conflict?

Wat is er aan de hand op de Krim?

In de hoofdstad Simferopol bezetten gistermorgen ongeveer dertig mannen gebouwen van het parlement en van de regering. Het is onduidelijk wie zij zijn en namens wie ze dat deden – ze droegen uniformen zonder insignes. In de Oekraïense hoofdstad Kiev gaat het verhaal dat het Russische militairen zijn. Tegelijkertijd werden ten noorden van Simferopol zeven Russische pantservoertuigen en soldaten gesignaleerd.

Wat ook bijdraagt aan de spanningen: de Russen zijn een grote militaire oefening begonnen. In West- en Centraal-Rusland zijn daarbij zo’n 150.000 militairen betrokken. Gevechtsvliegtuigen patrouilleren langs de grens. Volgens de Russische minister Sjoigoe van Defensie gaat het slechts om „een test van militaire paraatheid”. Maar de Amerikanen zijn er niet gerust op. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry waarschuwde dat de Russen „een ernstige vergissing” begaan als ze besluiten te interveniëren in Oekraïne.

Wat is de Krim?

De Krim is een schiereiland in het zuiden van Oekraïne, aan de Zwarte Zee. Het heeft een oppervlakte van ongeveer 27.000 vierkante kilometer en is net iets kleiner dan België. Op de Krim ligt de autonome Krimrepubliek. Er wonen ongeveer twee miljoen mensen, van wie ongeveer 60 procent etnisch Russisch. De invloed van Moskou is er sowieso groot: er ligt een Russische vloot in de haven van Sebastopol (op het zuidelijkste puntje van het schiereiland) en er is een militaire basis vlakbij hoofdstad Simferopol.

Was er niet al eens oorlog op de Krim?

Jazeker, van 1853-1856 had je de Krimoorlog. Europese grootmachten vochten om grondgebied van het Ottomaanse rijk, dat in verval was geraakt. Dat deden ze onder meer op de Balkan en op de Krim. De Fransen en de Britten stonden daarbij tegenover de Russen. De Krimoorlog was ook de oorlog van Florence Nightingale – de Britse verpleegkundige die bekend werd door de verzorging van gewonde militairen te verbeteren.

Waarom zijn er juist op de Krim vaak spanningen?

De Russen vinden dat het gebied eigenlijk gewoon van hen is. Na de Krimoorlog hoorde het schiereiland ook bij Rusland en later bij de Sovjet-Unie.

Maar er wonen ook Krim-Tataren, die behoren tot een Turkse etnische groep. In de Tweede Wereldoorlog werden de laatste Krim-Tataren verbannen door sovjetleider Stalin. Ongeveer tien jaar later, in 1954, deed zijn opvolger Chroesjtsjov het schiereiland als gebaar van vriendschap cadeau aan een andere sovjetrepubliek: Oekraïne. Toen de Sovjet-Unie in 1991 uiteenviel, bleef de Krim bij Oekraïne horen – ook al was het dus overwegend Russisch.

Na de val van de Sovjet-Unie keerden veel Krim-Tataren terug, omdat ze vonden dat het nog steeds hun grondgebied was. Ze maken nu ongeveer 12 procent van de bevolking uit en hebben – vanzelfsprekend, na wat er gebeurd is – een bloedhekel aan de Russen.

En nu wonen ze er samen: de Krim-Tataren die fel tegen Rusland zijn en de etnische Russen die juist aansluiting bij dat land willen. Die twee groepen staan sinds de machtswisseling in Kiev – waarbij de pro-Russische president Janoekovitsj werd afgezet en de pro-Europese Jatsenjoek interim-president werd – lijnrecht tegenover elkaar.

Dreigt er nu verdere escalatie?

De Russen kunnen makkelijk ingrijpen. In feite hebben ze het schiereiland al bezet: ze hebben er een marinebasis waarbij vergeleken die van de Oekraïne een jachthaventje is. En het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken liet gisteren weten dat het de „rechten van zijn landgenoten compromisloos verdedigt”.

Datzelfde argument – bescherming van landgenoten – werd in 2008 ook gebruikt door Russen. In dat jaar probeerde Georgië te voorkomen dat de regio Zuid-Ossetië zich zou afscheiden van het land. De Russen stuurden daarop een legermacht. Het Westen protesteerde, maar liet de Russen begaan. De Georgiërs konden niet voorkomen dat Zuid-Ossetië zich afscheidde.

Maar Rusland zendt nu ook minder oorlogszuchtige signalen uit. Het Russische ministerie van Financiën maakte gisteren bekend dat Rusland wel wil aanschuiven als het Internationaal Monetair Fonds en het Westen zich gaan buigen over een financieel noodplan om een bankroet van Oekraïne te voorkomen.

En hoe zit het nu met Janoekovitsj?

De oud-president van Oekraïne, die al dagen spoorloos is, zou nu in Rusland zijn. De door het Oekraïense parlement afgezette oud-president erkent de machtswisseling in Kiev niet. Tegen de „extremisten” die daarvoor verantwoordelijk zijn, heeft hij nu persoonlijke bescherming gekregen van Rusland, meldt persbureau AP op gezag van Russische nieuwsagentschappen. Het is volgens Janoekovitsj duidelijk dat het zuiden en zuidoosten van Oekraïne de „rechteloosheid” die nu heerst niet accepteren. Volgens Russische media geeft Janoekovitsj vandaag om 14.00 uur Nederlandse tijd een persconferentie in Rostov aan de Don, een kleine 1.100 kilometer ten zuiden van Moskou.