Kabinet wil geen tijdverlies door reactie op advies

Het kabinet wil af van de verplichte reactie op adviezen als die van de WRR. Ze passen niet in de „politieke agenda”.

Erg enthousiast klonk het allemaal niet. Gisteren reageerden de ministers Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) en Jet Bussemaker (Onderwijs, PvdA) in deze krant voor het eerst op het rapport Naar een lerende economie van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR).

Het rapport, dat een grondige hervorming van de Nederlandse kenniseconomie bepleit, werd bij verschijning alom geprezen als scherp en visionair. Toch verwierpen de ministers enkele belangrijke aanbevelingen. Zo noemde Kamp de kritiek van de WRR op zijn topsectorenbeleid „een vergissing”. We hebben weinig nieuws gelezen, was hun reactie.

Als het aan het kabinet ligt, zijn dit soort commentaren straks niet meer nodig. Minister Stef Blok (Rijksdienst, VVD) heeft een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer gestuurd dat de ‘reactieplicht’ schrapt. Nu moet het kabinet verplicht binnen drie maanden reageren op rapporten van adviesorganen – of ze nou gevraagd zijn of ongevraagd. Blok wil af van die deadline: het kabinet mag voortaan reageren wanneer het dat zelf goeddunkt. Ook wil hij het aantal leden van adviescolleges beperken.

Het kabinet, redeneert Blok, heeft ontzettend veel adviesorganen. Samen produceren die een permanente stroom aan rapporten. Noem ze maar op: de Raad voor Cultuur, het Planbureau voor de Leefomgeving, de Gezondheidsraad, de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkelingen, de Onderzoeksraad voor Veiligheid, de Adviesraad voor Internationale Vraagstukken – en dat is nog maar een fractie. Het kost de ministers erg veel tijd om op al die adviezen te reageren – nu al wordt deadline van drie maanden regelmatig niet gehaald. Afschaffen van de reactieplicht zou de adviezen beter „koppelen” aan de agenda van het kabinet, waardoor ze winnen aan „politieke relevantie en bruikbaarheid”. Het terugbrengen van het aantal leden past volgens Blok in het kabinetsstreven naar een „compacte, slagvaardige en efficiënte rijksdienst”.

Het is nog onduidelijk in welke mate de coalitie Bloks plan steunt. Maar oppositiepartijen zijn sowieso tegen. Ze zien het als een poging om af te komen van onwelgevallige kritiek. „Dit is een idioot plan”, zegt Tweede Kamerlid Gerard Schouw (D66). „Je gaat niet tonnen besteden aan doorwrochte rapporten om ze vervolgens in een la te stoppen. Zo ga je niet om met adviesorganen”. Schouw vindt dat het kabinet meer moet „sturen’’ op de onderzoeksagenda’s van de adviescolleges. „Daar luisteren ze heus wel naar. Ieder college wil een advies maken dat impact heeft op het beleid”.

Ronald van Raak (SP) heeft een ander voorstel: niet de reactieplicht schrappen, maar het aantal adviesorganen verminderen. „De WRR moet je serieus nemen. Maar ik kijk bijvoorbeeld minder reikhalzend uit naar rapporten van de Raad voor Openbaar Bestuur.”

Gaat Bloks voorstel het redden? De minister hoopt het nog voor de zomer door de Tweede Kamer te loodsen. Als dat lukt, krijgt hij nog een hele dobber aan de senaat. „De Eerste Kamer schiet dit soort plannen meestal af”, zegt hoogleraar politicologie en oud-senator Joop van den Berg (PvdA). Volgens hem proberen kabinetten al twintig jaar om af te komen van onwelgevallige kritiek. „De regering houdt niet van tegendruk. Maar als je zoveel tijd besteedt aan spindoctoring, moet je dit soort adviezen ook gewoon serieus nemen”.