Een rode loper in Londen, maar Angela Merkel geeft geen krimp

Bondskanselier geeft amper gehoor aan Britse eis van hervorming EU.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel voor leden van het Britse Hoger- en Lagerhuis. „Ik ben bang dat u teleurgesteld zal worden”, zei ze gisteren.
De Duitse bondskanselier Angela Merkel voor leden van het Britse Hoger- en Lagerhuis. „Ik ben bang dat u teleurgesteld zal worden”, zei ze gisteren. Foto Reuters

De rode loper was in Londen uitgelegd voor de Duitse bondskanselier: thee bij koningin Elizabeth en lunch op Downing Street, waar de Franse president het twee weken geleden nog moest doen met garnalenpaté in een pub na een gesprek op een luchtmachtbasis. En een toespraak voor een gezamenlijke bijeenkomst van Lager-en Hogerhuis – een eer die normaal alleen is weggelegd voor staatshoofden, niet voor regeringsleiders.

Niet dat Angela Merkel vervolgens zei wat de Britten hadden willen horen. Premier David Cameron en zijn Conservatieven rekenen op haar steun bij hun pogingen bevoegdheden terug te halen uit Brussel.

In het Engels, om ieder misverstand te voorkomen, zei Merkel: „Sommigen van u verwachten dat mijn toespraak de weg zal vrijmaken voor een fundamentele hervorming van de Europese architectuur, waarmee ik allerlei vermeende of werkelijke Britse wensen zal bevredigen. Ik ben bang dat u teleurgesteld zal worden.”

Merkel vervolgde: „Anderen verwachten het tegenovergestelde, en hopen dat ik de duidelijke en eenvoudige boodschap overbreng dat de rest van Europa niet tegen elke prijs de Britten binnen de Europese Unie wil houden. Ik ben bang dat ik die verwachtingen ook de bodem insla.”

Daarna schakelde ze over op het Duits, voor een toespraak die een voorbeeld was van zorgvuldig gedoseerde vleierij. Merkel prees met een verwijzing naar de Speaker’s Corner in Hyde Park de Britse vrijheid van meningsuiting, ze bedankte de Britten voor hun rol in de Wereldoorlogen, en citeerde Winston Churchill.

Er was nooit enig vooruitzicht dat Merkel de Britten meer zou geven, hoe mooi de ontvangst in Londen ook. Cameron, die zijn kiezers een fundamentele hervorming van het Britse lidmaatschap van de EU heeft beloofd, moet immers nog duidelijk maken wát hij precies wil.

Merkels woorden over uitkeringstoerisme (beperken), concurrentievermogen (vergroten), bureaucratie (verkleinen) en haar opmerking „waar een wil is, er een weg is” klinken Britse kranten en politici als muziek in de oren. Maar ze zijn niet nieuw, en eerder pragmatisch dan een eerste stap in verdere onderhandelingen. En er was, zo zei Merkel tijdens een persconferentie na afloop, niet „in verdere details” gesproken.

Wat de Duitse bondskanselier gisteren vooral beoogde, was het injecteren van een dosis realisme in het Britse debat. Over het principe van vrijheid van verkeer kan niet worden onderhandeld, want het is „een van de grootste prestaties” van de Europese Unie. Voorstellen voor hervormingen kunnen op Merkels steun rekenen, mits ze de euro versterken. En daarvoor zijn misschien wel verdragswijzigingen nodig maar dan weer niet per se vóór 2017, wanneer David Cameron zijn onderhandelingen met de EU wil hebben afgerond en de Britten wil laten stemmen over het EU-lidmaatschap.