De Dam anno 1764

Het Stadsarchief Amsterdam beheert meer dan 30.000 tekeningen en prenten van Amsterdam. Van eeuwenoud tot heel recent. In NRC telkens een werk uit deze schatkamer.

De Dam, 1764, tekening van Reinier Vinkeles (1741 - 1816). Rechts de later afgebroken Waag (uit 1565). De Dam heette vanaf 1811 een paar jaar Plein Napoleon.
De Dam, 1764, tekening van Reinier Vinkeles (1741 - 1816). Rechts de later afgebroken Waag (uit 1565). De Dam heette vanaf 1811 een paar jaar Plein Napoleon.

Ditmaal eens een oude tekening in deze rubriek. Een zonnige dag op de Dam in 1764, het hart van Amsterdam. Links het beroemde stadhuis (nu Koninklijk Paleis), waar stedelingen vrijelijk in- en uitlopen. Op de achtergrond De Nieuwe Kerk en rechts de Waag. Met de even verderop gelegen dagmarkt en de Beurs viel hier voor boeren, burgers en bedelaars altijd wel iets te halen.

De Waag was gebouwd in 1565, zoals te zien is aan het jaartal onder het stadswapen in de gevel. In de openstaande deuren hingen grote weegschalen. Handelaren kwamen er om hun goederen te laten wegen met door de stad goedgekeurde gewichten. Ook de man met het vat op de slede voert zijn paard in de richting van de Waag.

Toen de 23-jarige tekenaar Reinier Vinkeles (1741 - 1816) dit tafereeltje vastlegde was de Gouden Eeuw al lang voorbij. In 1808 werd het stadhuis paleis. De nieuwbakken koning Lodewijk Napoleon, benoemd door zijn machtige broer, liet het inrichten volgens de laatste Franse mode. Aan de voorzijde kwam een groot balkon, dat ook nu nog gebruikt wordt bij officiële plechtigheden – vorig jaar nog, na de kroning.

De Waag, die het uitzicht bedierf, werd afgebroken. In 1811 werd de Dam zelfs voor enkele jaren omgedoopt tot Plein Napoleon. Na de Franse Tijd bleef het oude stadhuis in gebruik als Koninklijk Paleis. Niet langer was de Dam alleen het belangrijkste plein van de stad: het werd steeds meer een nationaal plein – het hart van Nederland.