Opinie

Tahrir en Romney, alleen voor abonnees

Familiegebed in documentaire ‘Mitt’ (Netflix).
Familiegebed in documentaire ‘Mitt’ (Netflix).

Over de voor een Oscar genomineerde documentaire The Square (Al-Midan) van de Egyptisch-Amerikaanse regisseuse Jehane Noujaim is al veel geschreven, bijvoorbeeld in deze krant vanuit Kairo door correspondent Gert van Langendonck (24 januari). Toch is het enerverende portret van een groep activisten op de barricades van het Tahrirplein nog niet door heel veel mensen gezien.

Waren eerdere politiek beladen films van Noujaim, zoals Control Room (2004), over de televisieverslaggeving van de Tweede Golfoorlog, altijd vrij snel op publieke tv-zenders te bekijken, de vertoningsrechten van The Square zijn exclusief gekocht door de alleen voor abonnees toegankelijke private website Netflix. Die situatie biedt voor- en nadelen.

Zo mogelijk nog sneller dan vroeger op ouderwetse televisie kunnen die abonnees, zelfs met Nederlandse ondertitels, kennis nemen van documentaires, films en series. De vertoonde versie is de originele, zoals de maker het bedoeld heeft. Control Room was bijvoorbeeld ingrijpend ingekort en van de scherpste kantjes ontdaan door Tegenlicht (VPRO). Bijna alle documentaires op de Nederlandse publieke zenders zijn drastisch op maat geknipt voor vaste uitzendperiodes.

Ook inhoudelijk laat de almacht van televisie bij de productie van documentaires zijn sporen na. De belangrijkste Oscarkandidaat van dit jaar, het door de VPRO gecoproduceerde The Act of Killing van de Deens-Amerikaanse Joshua Oppenheimer, stuit in verschillende landen op ethische bezwaren. Nick Fraser, de belangrijkste documentairebons van de BBC, voert in diverse media campagne tegen de film, waarin Indonesische veteranen van de oorlog tegen de communisten (1965) hun eigen wandaden naspelen. Dat zou niet echt zijn, niet informatief, smakeloos en ook onethisch omdat het kwaad onbestraft blijft, beweerde Fraser in The Guardian.

Als de wind uit die hoek waait, kun je maar beter blij zijn met een betaalzender die tegen geringe vergoeding ‘hete’ documentaires onbewerkt uitzendt. Het nadeel is dat kijkers van publieke zenders nu relatief lang verstoken blijven van sommige politiek relevante documentaires. Het zou jammer zijn als alles wat er nu in Kiev gedraaid wordt, straks alleen achter een betaalmuur te zien zou zijn.

Dat geldt ook voor een andere exclusiviteit van Netflix, de documentaire Mitt. Gedurende zes jaar volgde regisseur Greg Whiteley de Republikeinse miljonair Mitt Romney bij twee vergeefse pogingen om president te worden. De campagnestaf van Romney zag niets in het plan en verbood opnamen op hun burelen. Maar Mitt, zijn vrouw Ann en hun zoons verleenden verrassend onbeperkte toegang. We zijn zelfs bij het familieberaad in 2006, waar wordt besloten dat iedereen zich achter de kandidatuur schaart. We zien een gebed op een hotelkamer voor een debat in de voorverkiezingen. De mormoonse religie van Romney was een van de redenen dat hij het niet haalde.

Je mist de strategische besprekingen met de staf, maar de belangrijkste boodschap wordt wel duidelijk. Mitt Romney lijkt geen moment zelf te geloven dat hij werkelijk Obama zou kunnen verslaan. Dat maakt hem sympathieker dan hij destijds op afstand leek.